Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

रामस्य पम्पातीरगमनम्, सुग्रीवसख्यं, वालिवधः, सीतारक्षणवृत्तान्तश्च

Rāma at Pampā; alliance with Sugrīva; Vālin’s fall; Sītā’s guarded captivity

दुर्वाया उवाच वृथा पाकेन राजर्षेरपराध: कृतो महान्‌ | मास्मानधाक्षु्दृष्टवैव पाण्डवा: क्रूरचक्षुषा,दुर्वासा बोले--वास्तवमें व्यर्थ ही रसोई बनवाकर हमने राजर्षि युधिष्ठिरका महान्‌ अपराध किया है। कहीं ऐसा न हो कि पाण्डव क्रूर दृष्टिसे देखकर हमें भस्म कर दें। ब्राह्मणो! परम बुद्धिमान्‌ राजा अम्बरीषके प्रभावको याद करके मैं उन भक्तजनोंसे सदा डरता रहता हूँ, जिन्होंने भगवान्‌ श्रीहरिके चरणोंका आश्रय ले रखा है। सब पाण्डव महामना, धर्मपरायण, विद्वान, शूरवीर, व्रतधारी तथा तपस्वी हैं। वे सदा सदाचारपरायण तथा भगवान्‌ वासुदेवको अपना परम आश्रय माननेवाले हैं। पाण्डव कुपित होनेपर हमको उसी प्रकार भस्म कर सकते हैं, जैसे रूईके ढेरको आग। अतः शिष्यो! पाण्डवोंसे बिना पूछे ही तुरंत भाग चलो

durvāsā uvāca | vṛthā pākena rājarṣer aparādhaḥ kṛto mahān | māsmān adākṣur dṛṣṭvaiva pāṇḍavāḥ krūracakṣuṣā |

దుర్వాసుడు అన్నాడు—“నిజమే, వృథాగా వంట చేయించడంతో రాజర్షి యుధిష్ఠిరునికి మనం ఘోర అపరాధం చేసాము. పాండవులు కేవలం క్రూర దృష్టి వేయగానే మనలను భస్మం చేయకూడదు గాక. పరమ బుద్ధిమంతుడైన రాజర్షి అంబరీషుని ప్రభావాన్ని స్మరించి, శ్రీహరి పాదాలను ఆశ్రయించిన భక్తులను నేను ఎల్లప్పుడూ భయపడుతుంటాను. ఈ పాండవులందరూ మహామనస్కులు—ధర్మపరాయణులు, విద్యావంతులు, వీరులు, వ్రతధారులు, తపస్వులు; సదాచారంలో స్థిరులు, వాసుదేవునే పరమాశ్రయంగా భావించేవారు. వారు కోపిస్తే అగ్ని పత్తి కుప్పను కాల్చినట్లు మనలను భస్మం చేయగలరు. కాబట్టి, శిష్యులారా! పాండవులను అడగకుండానే వెంటనే పారిపోండి.”

दुर्वासाDurvāsā
दुर्वासा:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्वासस्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
वृथाin vain
वृथा:
Karana
TypeIndeclinable
Rootवृथा
पाकेनby (means of) cooking/meal-preparation
पाकेन:
Karana
TypeNoun
Rootपाक
FormMasculine, Instrumental, Singular
राजर्षेःof the royal sage
राजर्षेः:
Sampradana
TypeNoun
Rootराजर्षि
FormMasculine, Genitive, Singular
अपराधःoffence
अपराधः:
Karta
TypeNoun
Rootअपराध
FormMasculine, Nominative, Singular
कृतःdone/committed
कृतः:
Karma
TypeVerb
Rootकृ
FormPast (PPP), Masculine, Nominative, Singular
महान्great
महान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
माdo not (prohibitive particle)
मा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootमा
अस्मान्us
अस्मान्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Accusative, Plural
अधाक्षुःmay (they) burn
अधाक्षुः:
Karta
TypeVerb
Rootदह्
FormAorist (injunctive/augmentless), 3, Plural
दृष्ट्वाhaving seen/looking (at)
दृष्ट्वा:
Karana
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (Gerund)
एवindeed/just
एव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएव
पाण्डवाःthe Pāṇḍavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
क्रूरचक्षुषाwith a cruel gaze
क्रूरचक्षुषा:
Karana
TypeAdjective
Rootक्रूर-चक्षुस्
FormFeminine, Instrumental, Singular

दुर्वाया उवाच

D
Durvāsā
P
Pāṇḍavas
Y
Yudhiṣṭhira
K
King Ambarīṣa
H
Hari (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
V
Vāsudeva (Kṛṣṇa)
D
disciples (śiṣyāḥ)

Educational Q&A

One should not commit aparādha against the righteous—especially those devoted to God. The passage stresses ethical restraint and reverence: devotees sheltered in Hari/Vāsudeva are protected by dharma and divine power, so arrogance toward them rebounds as danger.

Durvāsā realizes that his party’s demand has led to a serious breach of hospitality toward Yudhiṣṭhira. Fearing the spiritual and moral power of the Pāṇḍavas—devout, disciplined, and under Vāsudeva’s protection—he urges his disciples to flee immediately.