Shloka 16
द्वैतवनगमनम् (Dvāitavana-gamanam) — Journey and Settlement at Dvaita Forest-Lake
Devanagari script
सर्वाणि भूतानि नरेन्द्र पश्य तथा यथावद् विहितं विधात्रा । स्वयोनित: कर्म सदा चरन्ति नेशे बलस्येति चरेदधर्मम्,नरेन्द्र! देखो, ये समस्त प्राणी विधाताके विधानके अनुसार अपनी योनिके अनुरूप सदा कार्य करते रहते हैं, अत: अपनेको बलका स्वामी समझकर अधर्म न करे
Translation
ఓ నరేంద్రా! చూడు—సమస్త ప్రాణులు సృష్టికర్త విధించిన విధానానుసారం, తమ తమ యోనికి తగినట్లుగా ఎల్లప్పుడూ కర్మలను ఆచరిస్తుంటారు. కాబట్టి ‘నేనే బలాధిపతి’ అని భావించి ఎప్పుడూ అధర్మం చేయకుము.
Word by Word
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Plural
भूतानिbeings, creatures
भूतानि:
Karta
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Nominative, Plural
नरेन्द्रO king (lord of men)
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
पश्यsee, observe
पश्य:
TypeVerb
Rootपश्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
यथाas, according as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अवद्properly, duly (as an intensifier with यथा)
अवद्:
TypeIndeclinable
Rootअवद्
विहितम्ordained, prescribed
विहितम्:
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु) → विहित (क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
विधात्राby the ordainer/creator
विधात्रा:
Karana
TypeNoun
Rootविधातृ
FormMasculine, Instrumental, Singular
स्वयोनितःfrom/according to one’s own birth/species
स्वयोनितः:
TypeIndeclinable
Rootस्व-योनि
कर्मaction, deed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
चरन्तिthey act, they behave
चरन्ति:
TypeVerb
Rootचर्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
ईशेis master (of), rules
ईशे:
TypeVerb
Rootईश्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
बलस्यof strength/power
बलस्य:
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Genitive, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
चरेत्should act/behave
चरेत्:
TypeVerb
Rootचर्
FormOptative, Third, Singular, Parasmaipada
अधर्मम्unrighteousness, wrongdoing
अधर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootअधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes