Shloka 16
Agni’s Withdrawal to the Forest and Identification with Āṅgirasa (अग्न्याङ्गिरस-इतिहासः)
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया । पतिके लिये जो हितकर कार्य जान पड़ता उसमें भी वह सदा संलग्न रहती थी। देवताओंकी पूजा, अतिथियोंके सत्कार, भृत्योंके भरण-पोषण और सास-ससुरकी सेवामें भी वह सर्वदा तत्पर रहती थी। अपने मन और इन्द्रियोंपर वह निरन्तर पूर्ण संयम रखती थी।। सा ब्राह्मणं तदा दृष्टवा संस्थितं भैक्ष्यकाड्क्षिणम् | कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ satataṃ saṃyatendriyā | sā brāhmaṇaṃ tadā dṛṣṭvā saṃsthitaṃ bhaikṣyakāṅkṣiṇam | kurvatī patiśuśrūṣāṃ sasmārātha śubhekṣaṇā ||
మార్కండేయుడు పలికెను—ఆమె నిత్యం శుశ్రూషాపరాయణురాలు, ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియనిగ్రహంతో స్థిరంగా ఉండేది. భర్తకు హితకరమని ఆమె భావించిన కార్యంలో నిరంతరం నిమగ్నమై ఉండేది. దేవపూజ, అతిథిసత్కారం, సేవకుల పోషణ, అత్తమామల సేవ—ఇవన్నీ ఆమె సదా శ్రద్ధగా చేసేది; మనస్సు, ఇంద్రియాలపై దృఢ నియమం కలిగి ఉండేది. అప్పుడు భిక్ష కోరుతూ నిలిచిన బ్రాహ్మణుణ్ని చూసి, భర్తసేవలో ఉన్న ఆ శుభనయన స్త్రీ చేయవలసినదాన్ని స్మరించింది.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights gṛhastha-dharma: disciplined self-restraint and steady service—especially to one’s spouse, elders, guests, and dependents—so that ethical action becomes prompt and mindful even amid daily duties.
A virtuous woman, constantly engaged in serving her husband and maintaining household duties with self-control, notices a brāhmaṇa who has come seeking alms; upon seeing him, she remembers her obligation of hospitality and what should be done next.