Shloka 5
कौशिकस्य क्रोधविनिवृत्तिः — Kauśika’s Anger Checked by Householder Dharma
अश्वसहस््र॑ मे भवान् ददात्विति तं सेदुको ब्राह्मणमब्रवीत्,“एक दिन कोई वेदाध्ययनसम्पन्न ब्राह्मण राजा सेदुकके पास आया और उन्हें आशीर्वाद देकर गुरु-दक्षिणाके लिये भिक्षा माँगता हुआ बोला--'राजन्! आप मुझे एक हजार घोड़े दीजिये।” तब सेदुकने उस ब्राह्मण-से कहा--'ब्रह्मनम! आपकी अभीष्ट गुरु- दक्षिणा देना मेरे लिये सम्भव नहीं है
aśvasahasraṃ me bhavān dadātv iti taṃ seduko brāhmaṇam abravīt
వైశంపాయనుడు అన్నాడు— ఒకనాడు వేదాధ్యయనంలో నిష్ణాతుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు రాజు సేదుకుని వద్దకు వచ్చి ఆశీర్వదించి, గురుదక్షిణార్థంగా భిక్ష కోరుతూ— “రాజా! నాకు వెయ్యి గుర్రాలు దయచేయుము” అని అన్నాడు. అది విని సేదుక రాజు ఆ బ్రాహ్మణునితో— “బ్రాహ్మణా! నీవు కోరిన గురుదక్షిణను ఇవ్వడం నాకు సాధ్యం కాదు” అని చెప్పాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds a dharmic dilemma: honoring a learned brāhmaṇa’s request (framed as guru-dakṣiṇā) versus the ethical necessity of acknowledging one’s real capacity. It points toward responsible generosity—dāna guided by truth and ability, not by empty promises.
A Veda-versed brāhmaṇa comes to King Seduka, blesses him, and asks for a thousand horses as a guru-dakṣiṇā-like gift. Seduka responds that granting such a request is not feasible for him, introducing the conflict that will shape the ensuing episode.