Shloka 1
हिरण्यपुरवर्णन–रौद्रास्त्रप्रयोगः
Hiraṇyapura Described and the Deployment of the Raudra Weapon
हि >> मो न () हि 7 आम ३. निर्दोष प्राणीका वध हो जाय, तो उसे पुन: संजीवित करनेकी विद्याको प्रायश्ित्त कहते हैं। २. शत्रुके अस्त्रसे पराभवको प्राप्त हुए अपने अस्त्रको पुन: शक्तिशाली बनाना प्रतिघात कहलाता है। एकोनसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: अर्जुनका पातालमें प्रवेश और निवातकवचोंके साथ युद्धारम्भ अजुन उवाच ततोऊहं स्तूयमानस्तु तत्र तत्र महर्षिभि: । अपश्यमुदर्धि भीममपां पतिमथाव्ययम्,अर्जुन बोले--राजन्! तदनन्तर मार्गमें जहाँ-तहाँ महर्षियोंके मुखसे अपनी स्तुति सुनते हुए मैंने जलके स्वामी समुद्रके पास पहुँचकर उसका निरीक्षण किया। वह देखनेमें अत्यन्त भयंकर था। उसका पानी कभी घटता-बढ़ता नहीं है। उसमें फेनसे मिली हुई पहाड़ोंके समान ऊँची-ऊँची लहरें उठकर नृत्य करती-सी दिखायी दे रही थीं। वे कभी इधर-उधर फैल जाती और कभी आपसमें टकरा जाती थीं
arjuna uvāca | tato 'haṁ stūyamānas tu tatra tatra maharṣibhiḥ | apaśyam udadhiṁ bhīmam apāṁ patim athāvyayam ||
అర్జునుడు అన్నాడు—రాజా! ఆపై మార్గమధ్యంలో చోటుచోట మహర్షుల నోట నా స్తుతిని వింటూ నేను జలాధిపతి అయిన మహాసముద్రం వద్దకు చేరి దానిని పరిశీలించాను. అది చూడగానే అత్యంత భయంకరంగా అనిపించింది. దాని జలాలు ఎప్పుడూ తగ్గినట్లు గానీ పెరిగినట్లు గానీ కనిపించలేదు. నురగమిశ్రమమైన, పర్వతాల్లా ఎత్తైన అలలు పైకి లేచి నర్తిస్తున్నట్లుగా కనిపించాయి; అవి కొన్నిసార్లు చెల్లాచెదురుగా విస్తరించగా, కొన్నిసార్లు పరస్పరం ఢీకొన్నాయి.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and spiritual framing of heroic action: Arjuna’s onward movement is accompanied by the approval and praise of sages, suggesting that his quest is aligned with dharma; the ocean is presented as an inexhaustible power, inviting humility before enduring cosmic forces.
Arjuna narrates that, while traveling and receiving praise from great seers at various places, he reaches and beholds the formidable ocean—the lord of waters—described as imperishable and unchanging, marking a transition into the next phase of his extraordinary journey.