Shloka 16
Adhyāya 160: Dikpāla-Cosmography and the Sun’s Kālacakra (दिक्पाल-विश्ववर्णनम् तथा आदित्यस्य कालचक्रम्)
आर्शिषिण उवाच अब्भक्षा वायुभक्षाश्व प्लवमाना विहायसा । जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठमृषय: पर्वसंधिषु,आर्डिषेण बोले--पार्थ! पर्वोकी संधिवेलामें (पूर्णिमा तथा प्रतिपदाकी संधिमें) बहुत- से ऋषिगण आकाशभमार्गसे उड़ते हुए आते हैं और इस श्रेष्ठ पर्वतका सेवन करते हैं। उनमेंसे कितने तो केवल जल पीकर जीवन-निर्वाह करते हैं और कितने केवल वायु पीकर रहते हैं
ārṣiṣiṇa uvāca abbhakṣā vāyubhakṣāś ca plavamānā vihāyasā | juṣante parvataśreṣṭham ṛṣayaḥ parvasaṃdhiṣu ||
ఋషి అన్నాడు—పార్థా! పర్వసంధి వేళల్లో (పౌర్ణమి–ప్రతిపద సంధికాలంలా) అనేక ఋషులు ఆకాశమార్గంలో విహరిస్తూ వచ్చి ఈ శ్రేష్ఠ పర్వతాన్ని ఆశ్రయిస్తారు. వారిలో కొందరు కేవలం జలాహారంతో, మరికొందరు కేవలం వాయుభక్షంతో జీవనాన్ని గడుపుతారు.
आर्शिषिण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights tapas and self-restraint: sages sustain themselves with minimal means (water or even air) and align their practice with sacred calendrical junctions (parvasaṃdhi). It implies that honoring sacred times and cultivating discipline support purity and spiritual power within dharma.
Ārṣiṣiṇa describes how many sages travel through the sky and gather at specific sacred transitions of the lunar calendar, coming to and dwelling upon (or partaking of) an excellent mountain. He notes their extreme ascetic modes of subsistence—some living on water, others on air.