Shloka 53
सौगन्धिकपुष्पप्रसङ्गः — The Saugaṇdhika Lotus and Bhīma’s Approach to Hanūmān
देवानषींश्व कौन्तेया: परमं शौचमास्थिता: । तत्र ते तर्पयन्तश्न जपन्तश्न कुरूद्वहा:,पूर्वोक्त विशाल बदरीवृक्षके समीप उत्तम तीर्थोंसे सुशोभित शीतल जलवाली भागीरथी गंगा बह रही थी, उसमें सुन्दर कमल खिले हुए थे। उसके घाट मणियों और मूँगोंसे आबद्ध थे। अनेक प्रकारके वृक्ष उसके तटप्रान्तकी शोभा बढ़ा रहे थे। वह दिव्य पुष्पोंसे आच्छादित हो हृदयके हर्षोल्लासकी वृद्धि कर रही थी। उसका दर्शन करके महात्मा पाण्डवोंने उस अत्यन्त दुर्गम देवर्षिसेवित प्रदेशमें भागीरथीके पवित्र जलमें स्थित हो परम पवित्रताके साथ देवताओं, ऋषियों तथा पितरोंका तर्पण किया। इस प्रकार प्रतिदिन तर्पण और जप आदि करते हुए वे पुरुषश्रेष्ठ कुरुकुल-शिरोमणि वीर पाण्डव वहाँ ब्राह्मणोंके साथ रहने लगे। देवताओंके समान कान्तिमान् नरश्रेष्ठ पाण्डव वहाँ द्रौपदीकी विचित्र क्रीड़ाएँ देखते हुए सुखपूर्वक रमण करने लगे
ghaṭotkaca uvāca | devān ṛṣīṁś ca kaunteyāḥ paramaṁ śaucam āsthitāḥ | tatra te tarpayantaś ca japantaś ca kurūdvahāḥ ||
ఓ కౌంతేయులారా! పరమ శౌచాన్ని ఆశ్రయించి కురువంశశ్రేష్ఠులైన వారు అక్కడ దేవతలకూ ఋషులకూ తర్పణం చేస్తూ, జపం చేస్తూ నిలిచారు. దేవర్షులు సేవించిన ఆ పవిత్ర ప్రాంతంలో భాగీరథీ జలంలో నిలబడి వారి నిత్య నియమాచరణ వనవాస కష్టాల్లోనూ ధర్మానికి ఆధారమైంది।
घटोत्कच उवाच
Educational Q&A
The verse highlights śauca (purity) and disciplined daily practice—tarpaṇa and japa—as dharmic conduct, showing that inner and outer cleanliness, reverence to devas and ṛṣis, and steady routine sustain spiritual strength even in hardship.
In a sacred region by the Bhāgīrathī (Gaṅgā), the Pāṇḍavas live with brāhmaṇas and, with great purity, regularly perform libations to gods and sages and recite sacred formulas; they also find peaceful enjoyment observing Draupadī’s activities.