Shloka 14
गन्धमादन-हिमवत्प्रयाणे युधिष्ठिर-भीमसंवादः
Yudhiṣṭhira–Bhīma Dialogue on the Gandhamādana–Himavat Ascent
न जातु विनिवर्तेत मनोज्ञो हाहमस्य वै । अपि चात्र महाराज सव्यसाचिदिदृक्षया,फिर सहदेवके, मेरे तथा द्रौपदीके लिये तो कहना ही क्या है? भारत! ये ब्राह्मणलोग चाहें तो यहाँसे लौट सकते हैं। समस्त सेवक, सारथि, रसोइये तथा हममेंसे और जिस- जिसको आप लौटाना उचित समझें-वे सभी जा सकते हैं। राक्षसोंसे भरे हुए इस पर्वतपर तथा ऊँचे-नीचे दुर्गम प्रदेशोंमें मैं आपको कदापि अकेला छोड़ना नहीं चाहता। नरश्रेष्ठ! यह परम सौभाग्यवती पतिव्रता राजकुमारी कृष्णा भी आपको छोड़कर लौटनेको कभी तैयार न होंगी। इसी प्रकार यह सहदेव भी आपमें सदा अनुराग रखनेवाला है, आपको छोड़कर कभी नहीं लौटेगा। मैं इसके मनकी बात जानता हूँ। महाराज! सव्यसाची अर्जुनको देखनेकी इच्छासे हम सभी लालायित हो रहे हैं; अत: सब साथ ही चलेंगे। राजन! अनेक कन्दराओंसे युक्त इस पर्वतपर यदि रथोंके द्वारा यात्रा सम्भव न हो तो हम पैदल ही चलेंगे। आप इसके लिये उदास न हों। जहाँ-जहाँ द्रौपदी नहीं चल सकेगी वहाँ-वहाँ मैं स्वयं इसे कंधेपर चढ़ाकर ले जाऊँगा
na jātu vinivarteta manojo hāhamasya vai | api cātra mahārāja savyasācididṛkṣayā ||
భీముడు అన్నాడు—“ఈ కార్యం నుండి నేను ఎప్పటికీ వెనుదిరగను. అంతేకాదు, మహారాజా, సవ్యసాచి అర్జునుని దర్శించాలనే తపన మాలో అందరిలోనూ ఉంది; కాబట్టి మనమంతా కలిసి వెళ్తాం. బ్రాహ్మణులు కోరితే ఇక్కడి నుంచే తిరిగి వెళ్లవచ్చు; అలాగే సేవకులు, సారథులు, వంటవారు—మరియు మీరు తిరిగి పంపడం సముచితమని భావించే ఇతరులెవరైనా వెళ్లవచ్చు. కానీ రాక్షసులతో నిండిన ఈ పర్వతంలో, ఈ ఎత్తుపల్లాలైన దుర్గమ మార్గాల్లో, మిమ్మల్ని క్షణమైనా ఒంటరిగా వదిలి పెట్టాలని నాకు లేదు. ఈ పరమ సౌభాగ్యవతి, పతివ్రత రాజకుమారి కృష్ణా (ద్రౌపది) కూడా మిమ్మల్ని విడిచి తిరిగి వెళ్లడానికి ఎప్పటికీ ఒప్పుకోదు. అలాగే మీపై ఎల్లప్పుడూ స్నేహభక్తులు కలిగిన సహదేవుడు కూడా మిమ్మల్ని వదిలి వెనుదిరగడు—అతని మనసు నాకు తెలుసు. రాజా, అనేక గుహలతో నిండిన ఈ పర్వతంలో రథాలతో ప్రయాణం సాధ్యం కాకపోతే, మనం కాలినడకనే సాగుదాం; మీరు విచారించకండి. ద్రౌపది నడవలేని చోటల్లా, నేనే ఆమెను నా భుజాలపై ఎత్తుకొని తీసుకెళ్తాను.”
भीम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights steadfast responsibility toward one’s leader and family: Bhīma refuses to abandon the king in danger, prioritizing protection, solidarity, and perseverance over comfort. It also underscores loyal companionship—Draupadī’s pativratā resolve and Sahadeva’s affection—framing duty as shared endurance.
Bhīma insists that the Pāṇḍavas will proceed together through a perilous mountain region to see Arjuna (Savyasācī). He permits nonessential attendants and brāhmaṇas to return, but vows not to leave the king alone among rākṣasas. If chariots cannot pass, they will walk, and Bhīma will carry Draupadī where needed.