Shloka 3
Plakṣāvataraṇa–Yamunā Tīrtha and Prajāpati’s Vedī
Kurukṣetra Threshold
देशश्व नाहुषस्थायं यज्वन: पुण्यकर्मण:,कुन्तीनन्दन! यह नहुषकुमार ययातिका देश है, जो पुण्यकर्मा, याज्ञिक, महातेजस्वी और सार्वभौम सम्राट थे। वे सदा इन्द्रके साथ ईर्ष्या रखते थे। यहाँ यह उन्हींकी यज्ञभूमि है
deśo ’yaṃ nāhuṣasthāyaṃ yajvanaḥ puṇyakarmaṇaḥ | kuntīnandana! yaḥ nahuṣakumāro yayātir nāma deśaḥ, yaḥ puṇyakarmā yājñiko mahātejasvī sārvabhaumaḥ samrāṭ | sa sadā indreṇa saha īrṣyāṃ cakāra | eṣā tasyaiva yajñabhūmiḥ ||
లోమశుడు అన్నాడు—కౌంతేయా, ఇది నహుష వంశానికి సంబంధించిన దేశం—నహుషపుత్రుడు యయాతి యొక్క దేశం. అతడు పుణ్యకర్ముడు, యజ్ఞపరుడు, మహాతేజస్సు గలవాడు, సార్వభౌమ చక్రవర్తి; అయినా ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రునితో స్పర్ధా, ఈర్ష్య కలిగి ఉండేవాడు. ఇదే అతని యజ్ఞభూమి.
लोगश उवाच
Educational Q&A
Even a powerful, virtuous, and ritually accomplished king can fall ethically through envy; jealousy toward those above oneself (here, Indra) is presented as a moral blemish that undermines merit and right kingship.
During the Pāṇḍavas’ forest journey, the sage Lomaśa identifies a sacred location and explains its association with King Yayāti (son of Nahusha), noting his greatness and his persistent rivalry/jealousy toward Indra, and pointing out that this is Yayāti’s sacrificial site.