Shloka 21
Prabhāsa-tīrthe Vṛṣṇi–Pāṇḍava-saṅgamaḥ; Halī Rāmasya dharma-vimarśaḥ
Meeting at Prabhāsa and Balarāma’s Reflection on Dharma
Devanagari script
त्रिवर्गमुख्यस्थ समीरणस्य देवेश्वरस्याप्यथवाश्रिनोश्र । एषां सुराणां तनया: कथं नु वने5चरन् हास्तसुखा: सुखाहा:,धर्म, वायु, इन्द्र और अश्विनीकुमारों-जैसे देवताओंके ये पुत्र सुख भोगनेके योग्य होते हुए भी आज सब प्रकारके सुखोंसे वज्चित हो वनमें कैसे विचरण कर रहे हैं?
Translation
ధర్ముడు, వాయువు, ఇంద్రుడు, అశ్వినీకుమారుల వంటి దేవతల కుమారులైన వీరు—సుఖానికి అర్హులైనా—ఈ రోజు అన్ని సుఖాలనూ కోల్పోయి అడవిలో ఎలా సంచరిస్తున్నారు?
Word by Word
त्रिवर्गमुख्यस्थof (him) who is foremost among the triad
त्रिवर्गमुख्यस्थ:
Sambandha
TypeAdjective
Rootत्रिवर्गमुख्यस्थ (प्रातिपदिक; त्रिवर्ग + मुख्य + स्थ)
FormMasculine, Genitive, Singular
समीरणस्यof the Wind (Vāyu)
समीरणस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसमीरण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
देवेश्वरस्यof the lord of the gods (Indra)
देवेश्वरस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootदेवेश्वर (प्रातिपदिक; देव + ईश्वर)
FormMasculine, Genitive, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अथवाor else
अथवा:
TypeIndeclinable
Rootअथवा
अश्विनोःof the two Aśvins
अश्विनोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Dual
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
सुराणाम्of the gods
सुराणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
तनयाःsons
तनयाः:
Karta
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
नुindeed/now (interrogative particle)
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
चरन्wandering/moving about
चरन्:
Karta
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), Masculine, Nominative, Plural
हास्तसुखाःhaving (only) hand-to-mouth comforts / scantily comfortable
हास्तसुखाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहास्तसुख (प्रातिपदिक; हस्त + सुख)
FormMasculine, Nominative, Plural
सुखाहाःtaking/eating (only) simple pleasures/food
सुखाहाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुखाह (प्रातिपदिक; सुख + आह)
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
बलदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes