Shloka 5

Āraṇyaka-parva, Adhyāya 1 — The Pandavas’ Exit from Gajasāhvaya and the Citizens’ Lament (जनमेजयप्रश्नः; पाण्डवानां वनप्रस्थानम्)

Devanagari script

कथं च द्वादश समा बने तेषां महामुने | व्यतीयुत्रल्वमिणश्रेष्ठ शूराणामरिघातिनाम्‌,महामुने! ब्राह्मणश्रेष्ठ! शत्रुओंका संहार करनेवाले उन शूरवीर महारथियोंके बारह वर्ष वनमें किस प्रकार बीते?

Transliteration

kathaṁ ca dvādaśa samā vane teṣāṁ mahāmune | vyatīyuḥ valmīki-śreṣṭha śūrāṇām ari-ghātinām ||

Translation

జనమేజయుడు అన్నాడు—ఓ మహామునీ, ఋషిశ్రేష్ఠా! శత్రుసంహారకులైన ఆ శూర మహారథుల పన్నెండు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో ఎలా గడిచాయి? వారి దీర్ఘ వనవాసం ఏ విధంగా సాగింది?

Word by Word

• कथम्: how?
• Type: Indeclinable
• Root: कथम्

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• द्वादश: twelve
• Type: Adjective
• Root: द्वादश
• Form: Gender: (agrees with समाः) Feminine; Case: Nominative; Number: Plural

• समाः: years
• समाः: Karta
• Type: Noun
• Root: सम (वर्ष)
• Form: Gender: Feminine; Case: Nominative; Number: Plural

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: वन
• Form: Gender: Neuter; Case: Locative; Number: Singular

• तेषाम्: of them
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Gender: (common); Case: Genitive; Number: Plural

• महामुने: O great sage
• Type: Noun
• Root: महामुनि
• Form: Gender: Masculine; Case: Vocative; Number: Singular

• व्यतीयुः: passed (elapsed)
• Type: Verb
• Root: वि + अति + इ (धातु: इ)
• Form: Tense: Perfect (Liṭ); Person: 3rd; Number: Plural

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: Gender: (common); Case: Nominative; Number: Singular

• मुनिश्रेष्ठ: O best of sages
• Type: Noun
• Root: मुनिश्रेष्ठ
• Form: Gender: Masculine; Case: Vocative; Number: Singular

• शूराणाम्: of the heroes
• Type: Noun
• Root: शूर
• Form: Gender: Masculine; Case: Genitive; Number: Plural

• अरिघातिनाम्: of enemy-smiters
• Type: Adjective
• Root: अरिघातिन्
• Form: Gender: Masculine; Case: Genitive; Number: Plural

• महामुने: O great sage
• Type: Noun
• Root: महामुनि
• Form: Gender: Masculine; Case: Vocative; Number: Singular

• ब्राह्मणश्रेष्ठ: O best of Brahmins
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मणश्रेष्ठ
• Form: Gender: Masculine; Case: Vocative; Number: Singular

Speaker

जनमेजय उवाच

Characters & Entities

• Janamejaya
• Vālmīki
• the heroes/warriors (Pandavas implied)
• forest (vana)