Shloka 6

कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः

Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative

Devanagari script

स सम नित्यं निशापाये प्रातरुत्थाय वीर्यवान्‌ | ब्राह्मणान्‌ क्षत्रियांश्वैव पृच्छन्नास्ते महारथ:,“वे महारथी और पराक्रमी नरेश प्रतिदिन रात बीतनेपर प्रातःकाल उठकर ब्राह्मणों और क्षत्रियोंसे इस प्रकार पूछा करते थे--

Transliteration

sa sama nityaṃ niśāpāye prātar utthāya vīryavān | brāhmaṇān kṣatriyāṃś caiva pṛcchann āste mahārathaḥ ||

Translation

ఆ వీర్యవంతుడైన మహారథి రాజు ప్రతిదినం రాత్రి గడిచిన తరువాత ఉదయాన్నే లేచి కూర్చొని బ్రాహ్మణులను, క్షత్రియులను ప్రశ్నించుచుండెను—

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• समम्: equally, impartially
• समम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सम
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• नित्यम्: always, regularly
• नित्यम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य

• निशा-अपाये: at the passing/end of night
• निशा-अपाये: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: निशा-अपाय
• Form: Masculine, Locative, Singular

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर्

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Karta
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund), Singular (agreeing with subject)

• वीर्यवान्: valiant, powerful
• वीर्यवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• ब्राह्मणान्: Brahmins
• ब्राह्मणान्: Karma
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• क्षत्रियान्: Kshatriyas
• क्षत्रियान्: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एव: indeed, also
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• पृच्छन्: asking, inquiring
• पृच्छन्: Karta
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ्
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

• आस्ते: sits/remains
• Type: Verb
• Root: आस्
• Form: Lat (Present), Atmanepada, Third, Singular

• महा-रथः: great chariot-warrior
• महा-रथः: Karta
• Type: Noun
• Root: महारथ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• brāhmaṇas (Brahmins)
• kṣatriyas (Kshatriyas)
• mahāratha (the unnamed great warrior/king)