Udyoga Parva Adhyaya 82 Shloka 65 - Mahabharata | Telugu | Vedapath

Vyasa

←Previous VerseNext Verse→

Shloka 65

अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्

Omens and Reception During Keśava’s Departure

Devanagari script

(एवमुक्ता: केशवेन मुनय: संशितव्रता: । नारदप्रमुखा: सर्वे प्रत्यनन्दन्त केशवम्‌ ।।

Transliteration

evaṁuktāḥ keśavena munayaḥ saṁśitavratāḥ | nāradapramukhāḥ sarve pratyanandanta keśavam || adhaḥśirāḥ sarpamālī maharṣiḥ sa hi devalaḥ | arvāvasuḥ sujānuś ca maitreyaḥ śunako balī || bako dālbyaḥ sthūlaśirāḥ kṛṣṇadvaipāyanas tathā | āyodadhauṁyo dhauṁyaś ca aṇīmāṇḍavyakauśikau || dāmoṣṇīṣas triṣavaṇaḥ parṇādo ghaṭajānukaḥ | maujjāyano vāyubhakṣaḥ pārāśaryo ’tha śālikaḥ || śīlavān aśanirdhātā śūnyapālo ’kṛtavraṇaḥ | śvetaketuḥ kaholaś ca rāmaś caiva mahātapāḥ || tam abravīj jāmadagnya upetya madhusūdanam | pariṣvajya ca govindaṁ surāsurapateḥ sakhā ||

Translation

కేశవుడు ఇలా పలికినప్పుడు కఠిన వ్రతధారులైన నారదప్రధాన మహర్షులందరూ ఆనందించి కేశవుని ప్రశంసించారు. అక్కడ అధఃశిరా, సర్పమాలి, మహర్షి దేవల, అర్వావసు, సుజాను, మైత్రేయ, శునక, బలి, దాల్భ్యపుత్ర బక, స్థూలశిర, కృష్ణద్వైపాయన (వ్యాస), ఆయోదధౌమ్య, ధౌమ్య, అణీమాండవ్య, కౌశిక, దామోష్ణీష, త్రిషవణ, పర్ణాద, ఘటజానుక, మౌజ్జాయన, వాయుభక్ష, పారాశర్య, శాలిక, శీలవాన్, అశని, ధాతా, శూన్యపాల, అకృతవ్రణ, శ్వేతకేతు, కహోల మరియు మహాతపస్వి రామ (పరశురామ) ఉన్నారు. అప్పుడు దేవాసురపతికి సఖుడైన జామదగ్న్య పరశురాముడు మధుసూదనుని సమీపించి, గోవిందుని ఆలింగనం చేసి ఇలా పలికాడు।

Word by Word

एवम्thus

उक्ताःhaving been addressed / spoken to

केशवेनby Keshava

मुनयःsages

संशितव्रताःof sharpened/strict vows

नारदप्रमुखाःwith Narada as foremost

सर्वेall

प्रत्यनन्दन्तrejoiced at / welcomed / applauded

केशवम्Keshava

अधःशिराःAdhaḥśirā (name; 'head-down')

सर्पमालीSarpamālī (name; 'garlanded with snakes')

महर्षिःgreat sage

सःhe

हिindeed

देवलःDevala (name)

अर्वावसुःArvāvāsu (name)

सुजानुःSujānu (name; 'good-kneed')

चand

मैत्रेयःMaitreya (name)

शुनकःŚunaka (name)

बलीBalī (name; 'the strong one')

बकःBaka (name)

दाल्भ्यःDālbhyā (patronymic/name)

स्थूलशिराःSthūlaśirā (name; 'large-headed')

कृष्णद्वैपायनःKṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa)

तथाalso

आयोदधौम्यःĀyoda-dhaumya (name)

धौम्यःDhaumya (name)

अणीमाण्डव्यAṇī-māṇḍavya (name)

कौशिकःKauśika (name)

दामोष्णीषःDāmoṣṇīṣa (name)

त्रिषवणःTriṣavaṇa (name; 'three-ritual-times')

पर्णादःParṇāda (name)

घटजानुकःGhaṭajāṇuka (name)

मौज्जायनःMaujāyana (name)

वायुभक्षःVāyubhakṣa (name; 'air-eater')

पाराशर्यःPārāśarya (name; descendant of Parāśara)

अथthen / and

शालिकःŚālika (name)

शीलवान्virtuous

अशनिर्धाताAśani and Dhātā (two sages)

शून्यपालःŚūnyapāla (name)

अकृतव्रणःAkṛtavraṇa (name; 'unwounded' / 'without a wound')

श्वेतकेतुःŚvetaketu (name)

कहोलःKahola (name)

चand

रामःRāma (Paraśurāma)

चand

एवindeed / also

महातपाःof great austerity

तम्him

अब्रवीत्said / spoke

जामदग्न्यःJāmadagnya (Paraśurāma)

उपेत्यhaving approached

मधुसूदनम्Madhusūdana (Krishna)

परिष्वज्यhaving embraced

चand

गोविन्दम्Govinda (Krishna)

सुरासुरपतेःof the lord of gods and asuras

सखाfriend

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

Keśava (Śrī Kṛṣṇa)

Nārada

Adhaḥśirā

Sarpamālī

Devala

Arvāvasu

Sujānu

Maitreya

Śunaka

Balī

Baka (Dālbya)

Sthūlaśiras

Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa)

Āyodadhauṁya

Dhauṁya

Aṇīmāṇḍavya

Kauśika

Dāmoṣṇīṣa

Triṣavaṇa

Parṇāda

Ghaṭajānuka

Maujjāyana

Vāyubhakṣa

Pārāśarya

Śālika

Śīlavān

Aśani

Dhātā

Śūnyapāla

Akṛtavraṇa

Śvetaketu

Kahola

Rāma (Paraśurāma, Jāmadagnya)

Madhusūdana (Kṛṣṇa)

Govinda (Kṛṣṇa)

Surāsura-pati (Indra, by epithet)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage highlights how dharmic counsel gains weight when affirmed by those committed to truth and austerity. The sages’ approval functions as a moral endorsement: right action in a crisis should be guided by disciplined wisdom, not mere power or anger.

What is happening in the narrative?

After Kṛṣṇa speaks, a gathering of renowned sages—led by Nārada—expresses joy and praises him. The text then enumerates many sages present. Finally, Paraśurāma (Jāmadagnya) approaches Kṛṣṇa, embraces him, and begins to speak.