Shloka 34

अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्

Omens and Reception During Keśava’s Departure

Devanagari script

यो वै न कामान्न भयान्न लोभान्नार्थकारणात्‌ | अन्यायमनुवर्तेत स्थिरबुद्धिरलोलुप:

Transliteration

yo vai na kāmān na bhayān na lobhān nārtha-kāraṇāt | anyāyam anuvarteta sthira-buddhir alolupaḥ ||

Translation

వైశంపాయనుడు పలికెను—కామం, భయం, లోభం లేదా ఏదైనా స్వార్థప్రయోజనం కారణంగా కూడా ఎప్పుడూ అన్యాయ మార్గాన్ని అనుసరించని వాడు, స్థిరబుద్ధి కలవాడు, లోభరహితుడు—అతడే అచంచల ధర్మానికి ప్రతిరూపం; ఒత్తిడికైనా ప్రలోభానికైనా ధర్మాన్ని త్యజించడు।

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वै: indeed
• Type: Indeclinable
• Root: वै

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• कामात्: from desire
• कामात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Ablative, Singular

• न: nor
• Type: Indeclinable
• Root: न

• भयात्: from fear
• भयात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Ablative, Singular

• न: nor
• Type: Indeclinable
• Root: न

• लोभात्: from greed
• लोभात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: लोभ (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Ablative, Singular

• न: nor
• Type: Indeclinable
• Root: न

• अर्थकारणात्: from a motive of gain/utility
• अर्थकारणात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: अर्थकारण (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Ablative, Singular

• अन्यायम्: injustice
• अन्यायम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्याय (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अनुवर्तेत: should follow
• Type: Verb
• Root: अनु√वृत् (धातु)
• Form: Optative (Vidhi-lin), Third, Singular, Atmanepada

• स्थिरबुद्धिः: steady-minded
• स्थिरबुद्धिः: Karta
• Type: Adjective
• Root: स्थिरबुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अलोलुपः: not greedy
• अलोलुपः: Karta
• Type: Adjective
• Root: अलोलुप (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse defines moral integrity: a truly steady-minded person does not cooperate with injustice, even when pressured by desire, fear, greed, or practical advantage. Dharma is upheld as non-negotiable, not contingent on circumstances.

What is happening in the narrative?

In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Vaiśaṃpāyana articulates a standard of righteous character—someone whose judgment remains firm and who refuses to align with adharma despite temptations or threats—setting an ethical benchmark relevant to the impending conflict.