Shloka 46
उद्योगपर्व — अध्याय ८१: कृष्णस्य दूतप्रयाणम्
Udyoga Parva, Chapter 81: Krishna Sets Out as Envoy
'भामिनि! जिनपर तुम कुपित हुई हो, उन विपक्षियोंकी स्त्रियाँ भी अपने कुट॒म्बी, बन्धु-बान्धव, मित्रवृन्द तथा सेनाओंके मारे जानेपर इसी तरह रोयेंगी ।।
bhāmini! yān prati tvaṁ kupitāsi teṣāṁ vipakṣīyāḥ striyo 'pi sva-kuṭumbibāndhava-mitravṛnda-senānāṁ nihateṣu tathāiva rodiṣyanti. ahaṁ ca tat kariṣyāmi bhīmārjunayamaiḥ saha, yudhiṣṭhira-niyogena daivāc ca vidhinirmitāt.
ఓ భామిని! నీవు ఎవరిపై కోపించుకున్నావో, ఆ ప్రత్యర్థుల స్త్రీలు కూడా తమ కుటుంబజనులు, జ్ఞాతులు-బంధువులు, మిత్రవృందం మరియు సేనలు హతమైతే ఇలానే విలపిస్తారు. నేనూ భీముడు, అర్జునుడు, యముడితో కలిసి—యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞచేత, విధి నిర్మించిన దైవప్రేరణచేత—అదే కార్యం చేస్తాను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral weight and inevitability of war’s consequences: violence rebounds as grief upon families on both sides. It also frames action as occurring under both human agency (obedience to Yudhiṣṭhira’s command) and a larger determinism (daiva/vidhi), highlighting the Mahābhārata tension between duty-driven choice and fate.
In the Udyoga Parva’s lead-up to the Kurukṣetra war, the speaker conveys a grim assurance: the opponents’ women will mourn when their men and armies fall. The narrator adds that ‘I too will do this’ alongside Bhīma and Arjuna (and ‘Yama’ as a force/personification of death), acting under Yudhiṣṭhira’s directive and the compulsion of destiny.