Shloka 11

अर्जुनोक्तिः—कृष्णं प्रति पुरुषकार‑कर्म‑विचारः

Arjuna’s Address to Krishna: Agency, Action, and Immediate Counsel

Devanagari script

लोकस्य नान्यतो वृत्ति: पाण्डवान्यत्र कर्मण: । एवंबुद्धि: प्रवर्तेत फलं स्यादुभयान्वये,पाण्डुनन्दन! पुरुषार्थको छोड़कर दूसरे किसी साधनसे--केवल दैवसे मनुष्यका जीवन-निर्वाह नहीं हो सकता। ऐसा विचारकर उसे कर्ममें प्रवृत्त होना चाहिये। फिर प्रारब्ध और पुरुषार्थ दोनोंके सम्बन्धसे फलकी प्राप्ति होगी

Transliteration

lokasya nānyato vṛttiḥ pāṇḍavānyatra karmaṇaḥ | evaṃbuddhiḥ pravarteta phalaṃ syād ubhayānvaye, pāṇḍunandana |

Translation

భీమసేనుడు అన్నాడు—ప్రజలకు, ముఖ్యంగా పాండవులకు, కర్మ తప్ప జీవనోపాధి మరియు అభివృద్ధికి మరొక మార్గం లేదు. ఇది గ్రహించి మనిషి పురుషార్థంతో కర్మలో ప్రవృత్తి చెందాలి. అప్పుడు, ఓ పాండునందనా, ప్రారబ్ధం మరియు పురుషార్థం—ఈ రెండింటి సంయోగంతో ఫలం లభిస్తుంది.

Word by Word

• [{'term': 'lokasya', 'gloss': 'of the world

• of people in general (gen. sg.)'}, {'term': 'na anyataḥ', 'gloss': 'not from elsewhere

• not by any other means'}, {'term': 'vṛttiḥ', 'gloss': 'sustenance, livelihood

• practical course of life'}, {'term': 'pāṇḍavān', 'gloss': 'the Pāṇḍavas (acc. pl.)'}, {'term': 'anyatra', 'gloss': 'except

• other than'}, {'term': 'karmaṇaḥ', 'gloss': 'than action/effort

• from karma (abl. sg.)'}, {'term': 'evaṃ-buddhiḥ', 'gloss': 'such an understanding

• this conviction'}, {'term': 'pravarteta', 'gloss': 'should proceed/engage

• should be set in motion (optative)'}, {'term': 'phalam', 'gloss': 'fruit, result, outcome'}, {'term': 'syāt', 'gloss': 'would be

• comes to be'}, {'term': 'ubhayānvaye', 'gloss': 'in the connection/combination of both (destiny and effort)'}, {'term': 'pāṇḍu-nandana', 'gloss': 'O son of Pāṇḍu (address to a Pāṇḍava)'}]

Speaker

भीमसेन उवाच

Characters & Entities

• Bhīmasena
• Pāṇḍavas
• Pāṇḍu