Shloka 586
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
सर्वोच्छेदे च यतते वैरस्यान्तविधित्सया । भागे हुए शत्रुका पीछा करना अनुबन्ध कहलाता है, यह भी पापपूर्ण कार्य है। मारे जानेवाले शत्रुओंमेंसे कोई-कोई बचा रह जाता है। वह अवशिष्ट शत्रु शक्तिका संचय करके विजेताके पक्षमें जो लोग बचे हैं, उनमेंसे किसीको जीवित नहीं छोड़ना चाहता। वह शत्रुका अन्त कर डालनेकी इच्छासे विरोधी दलको सम्पूर्णरूपसे नष्ट कर देनेका प्रयत्न करता है
sarvocchede ca yatate vairasyāntavidhitsayā |
వైరానికి అంతం చేయాలనే ఉద్దేశంతో మనిషి సంపూర్ణ నిర్మూలనకూ యత్నిస్తాడు. అయితే పారిపోయిన శత్రువును వెంబడించడం—‘అనుబంధం’ అని పిలువబడేది—ఇదీ పాపకర్మే. ఎందుకంటే మరణానికి గురయ్యేవారిలో కొందరు తప్పించుకుంటారు; ఆ మిగిలిన శత్రువు మళ్లీ బలం కూడగట్టుకొని, విజేత పక్షంలో మిగిలిన వారిలో ఎవ్వరినీ జీవించి ఉండనీయకూడదని సంకల్పిస్తాడు. ఈ విధంగా శత్రువుకు అంతం చేయాలనే కోరికతో ప్రత్యర్థి దళాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even when one claims to seek ‘ending enmity,’ the impulse toward total annihilation and the pursuit of a routed foe (anubandha) is ethically tainted; violence tends to perpetuate cycles of retaliation, as survivors regroup and seek revenge.
Yudhiṣṭhira reflects on the moral logic of warfare: after a side is broken, chasing and exterminating the fleeing enemy is described as sinful, yet the practical fear remains that surviving enemies may later rebuild strength and attempt to wipe out the victor’s remaining supporters—fueling calls for complete destruction.