Shloka 29
Adhyaya 60: Self-Assertion, Daiva, and the Rhetoric of Inevitability (उद्योग पर्व)
Devanagari script
इत्युक्ते संजयं भूय: पमेर्यपृच्छत भारत: । ज्ञात्वा युयुत्सो: कार्याणि प्राप्तकालमरिंदम
Translation
జనమేజయా! దుర్యోధనుడు అలా పలికిన తరువాత, భరతనందనుడు ధృతరాష్ట్రుడు యుద్ధాభిలాషి దుర్యోధనుని ఉద్దేశ్యాన్ని గ్రహించి, సమయోచిత విషయాన్ని తెలుసుకొనుటకు సంజయుని మరల ప్రశ్నించెను।
Word by Word
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त (past passive participle), neuter, locative, singular
संजयम्Sanjaya
संजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंजय
Formmasculine, accusative, singular
भूयःagain, further
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अपृच्छत्asked
अपृच्छत्:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
Formimperfect (लङ्), 3rd, singular, parasmaipada
भारतःthe Bharata (Dhritarashtra)
भारतः:
Karta
TypeNoun
Rootभारत
Formmasculine, nominative, singular
ज्ञात्वाhaving known/understood
ज्ञात्वा:
TypeVerb
Rootज्ञा
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
युयुत्सोःof (him) desiring to fight
युयुत्सोः:
TypeAdjective
Rootयुयुत्सु
Formmasculine, genitive, singular
कार्याणिintentions/acts, purposes
कार्याणि:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य
Formneuter, accusative, plural
प्राप्तकालम्timely, appropriate to the time
प्राप्तकालम्:
TypeAdjective
Rootप्राप्तकाल
Formneuter, accusative, singular
अरिंदमO foe-subduer
अरिंदम:
TypeNoun
Rootअरिंदम
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes