Shloka 11
Adhyaya 60: Self-Assertion, Daiva, and the Rhetoric of Inevitability (उद्योग पर्व)
Devanagari script
विदीर्यमाणां वसुधां गिरीणां शिखराणि च । लोकस्य पश्यतो राजन् स्थापयाम्यभिमन्त्रणात्
Translation
ఓ రాజా! అందరూ చూస్తుండగానే చీలిపోతున్న భూమిని, విరిగి కూలుతున్న పర్వతశిఖరాలను కూడా నేను మంత్రబలంతో అభిమంత్రించి మునుపటిలా స్థాపించగలను।
Word by Word
विदीर्यमाणाम्being split, cracking
विदीर्यमाणाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविदीर्य (√दॄ/√दीर् + वि, 'to split')
FormFeminine, Accusative, Singular
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवसुधा
FormFeminine, Accusative, Singular
गिरीणाम्of mountains
गिरीणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootगिरि
FormMasculine, Genitive, Plural
शिखराणिpeaks, summits
शिखराणि:
Karma
TypeNoun
Rootशिखर
FormNeuter, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
लोकस्यof the people/world
लोकस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Genitive, Singular
पश्यतःwhile (they are) seeing; of one who sees
पश्यतः:
Sambandha
TypeAdjective
Rootपश्यत् (√पश्)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
स्थापयामिI set/establish (cause to stand)
स्थापयामि:
Karta
TypeVerb
Root√स्था (causative: स्थापय-)
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
अभिमन्त्रणात्by/through (my) consecration/chanting (mantra-empowerment)
अभिमन्त्रणात्:
Karana
TypeNoun
Rootअभिमन्त्रण
FormNeuter, Ablative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes