Shloka 156
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
तदैव न हता: सर्वे पुत्रा मम मनस्विना । संजय! मुझे अमर्षमें भरे हुए शूरवीर भीमसेनका समाचार सुनाओ। मैं तो यही सबसे बड़ा लाभ मानता हूँ कि उस शत्रुधाती मनस्वी वीरने (जब द्यूतक्रीड़ा हो रही थी) उसी समय मेरे सब पुत्रोंको नहीं मार डाला
tadaiva na hatāḥ sarve putrā mama manasvinā | sañjaya, mamāmarṣeṇa bhareṇa śūravīra-bhīmasenasya samācāraṃ śaṃsa | ahaṃ tu etad eva sarva-lābhānāṃ mahattamaṃ manye yat sa śatrughātī manasvī vīro dyūtakrīḍāyāṃ pravṛttāyām api tadaiva mama sarva-putrān na jaghāna |
ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను—అప్పుడే ఆ మనస్వి వీరుడు నా కుమారులందరినీ చంపలేదు. సంజయా, ఆగ్రహంతో నిండిన శూరుడైన భీమసేనుని వార్త నాకు చెప్పు. పాశక్రీడ జరుగుతున్నప్పుడే శత్రుఘాతకుడైన ఆ ధృఢనిశ్చయ వీరుడు అప్పుడే నా కుమారులందరినీ సంహరించకపోవడమే నేను అత్యంత లాభముగా భావిస్తున్నాను।
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between righteous restraint and violent retaliation: even when provoked by grave injustice (the dice-game humiliation), a powerful warrior’s self-control prevents immediate slaughter. It also exposes Dhṛtarāṣṭra’s moral blindness—he treats the mere survival of his sons as a ‘great gain’ rather than confronting the wrongdoing that created the danger.
Dhṛtarāṣṭra asks Sañjaya for news of Bhīma, describing him as filled with indignation. He reflects that during the earlier dice-game episode, Bhīma did not kill all the Kauravas on the spot, and Dhṛtarāṣṭra considers that restraint his greatest ‘benefit’—revealing fear of Bhīma’s wrath and awareness of the peril caused by the Kauravas’ actions.