Shloka 41
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
यदा द्रष्टा संजयानामनीके धृष्टय्युम्न॑ प्रमुखे रोचमानम् । अस्त्र॑ यस्मै गुह्मुमुवाच धीमान् द्रोणस्तदा तप्स्यति धार्तराष्ट्र:,जिसे परम बुद्धिमान आचार्य द्रोणने अस्त्रविद्याके गोपनीय रहस्यकी भी शिक्षा दी है, वह धृष्टद्युम्न जब सूंजयवंशी वीरोंकी सेनाके अग्रभागमें प्रकाशित होगा और उसे उस दशामें दुर्योधन देखेगा, तब वह अत्यन्त संतप्त हो उठेगा
yadā draṣṭā sañjayānām anīke dhṛṣṭadyumnam pramukhe rocamānam | astraṁ yasmai guhyaṁ uvāca dhīmān droṇas tadā tapsyati dhārtarāṣṭraḥ ||
సంజయుడు పలికెను—పాండవసేన అగ్రభాగంలో ధృష్టద్యుమ్నుడు ప్రకాశిస్తూ నిలిచినట్లు దుర్యోధనుడు చూచినప్పుడు—అదే ధృష్టద్యుమ్నునికి పరమబుద్ధిమంతుడైన ఆచార్య ద్రోణుడు అస్త్రవిద్య యొక్క గూఢ మర్మాన్ని కూడా ఉపదేశించినాడు—అప్పుడు ధృతరాష్ట్రపుత్రుడు తీవ్రంగా తపించును।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension in martial instruction: knowledge given in trust can return as a weapon against one’s own side. It underscores how actions and alliances in war create moral consequences—Duryodhana’s anguish arises from seeing Drona’s confidential teaching embodied in an enemy commander.
Sanjaya predicts Duryodhana’s reaction on the battlefield: when Duryodhana beholds Dhrishtadyumna leading the opposing army in splendor, he will feel intense distress, remembering that Drona had once taught Dhrishtadyumna secret aspects of weapon-lore.