Shloka 11
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
यां तां वने दुःखशबय्यामवात्सीत् प्रत्राजित: पाण्डवो धर्मचारी । आप्रोतु तां दुःखतरामनर्था- मन्त्यां श्य्यां धार्तराष्ट्र: परासु:,धर्मात्मा पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरने वनमें निर्वासित होकर जिस दुःखशय्यापर शयन किया है, दुर्योधन अपने प्राणोंका त्याग करके उससे भी अधिक दुःख-दायिनी और अनर्थकारिणी मृत्युकी अन्तिम शय्याको ग्रहण करे
sañjaya uvāca |
yāṃ tāṃ vane duḥkhaśayyām avātsīt pradrājitaḥ pāṇḍavo dharmacārī |
āpnotu tāṃ duḥkhataraṃ anarthām antyāṃ śayyāṃ dhārtarāṣṭraḥ parāsuḥ ||
సంజయుడు పలికెను—ధర్మనిష్ఠుడైన పాండవుడు, నిర్వాసితుడై వనంలో ఏ దుఃఖశయ్యపై శయనించాడో, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు (దుర్యోధనుడు) ప్రాణత్యాగం చేసి, దానికన్నా మరింత దుఃఖదాయకమైన, అనర్థకరమైన మరణశయ్య అనే చివరి శయ్యను పొందుగాక.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical causality: the unjust aggressor (Duryodhana) deserves a fate harsher than the suffering endured by the righteous (Yudhiṣṭhira) in exile. It contrasts dharma-based endurance with adharma-driven ruin, implying that wrongdoing culminates in self-destructive consequences.
Sañjaya, narrating events in the Udyoga Parva as war approaches, voices a condemnation of Duryodhana: he wishes that Duryodhana, after losing his life, may meet a deathbed more grievous than the painful ‘bed’ of hardship on which the exiled Yudhiṣṭhira lay in the forest.