Shloka 20
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
सम्भोगमें ही मन लगानेवाले, विषमता रखनेवाले, अत्यन्त मानी, दान देकर पश्चात्ताप करनेवाले, अत्यन्त कृपण, अर्थ और कामकी प्रशंसा करनेवाले तथा स्त्रियोंके द्वेषी--ये सात और पहलेके छ: कुल तेरह प्रकारके मनुष्य नृशंसवर्ग (क्रूर-समुदाय) कहे गये हैं ।।
dharmaś ca satyaṃ ca damas tapaś ca
amātsaryaṃ hrīs titikṣā anasūyā |
yajñaś ca dānaṃ ca dhṛtiḥ śrutaṃ ca
vratāni vai dvādaśa brāhmaṇasya ||
సనత్సుజాతుడు పలికెను—ధర్మం, సత్యం, ఇంద్రియనిగ్రహం, తపస్సు, అసూయలేమి, లజ్జ, సహనశక్తి, దోషాన్వేషణ చేయకపోవడం, యజ్ఞం, దానం, ధైర్యం, శ్రుతి/శాస్త్రజ్ఞానం—ఇవే బ్రాహ్మణుని పన్నెండు వ్రతాలు.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
The verse defines the brāhmaṇa ideal through twelve ethical disciplines—truth, restraint, austerity, non-envy, modesty, patience, non-faultfinding, sacrifice, charity, steadfastness, and scriptural learning—presenting character and conduct as the true markers of spiritual nobility.
In Sanatsujāta’s instruction (within Udyoga Parva), he lays down a normative list of virtues, contrasting refined moral discipline with the traits that lead to cruelty and social harm, thereby guiding the listener toward dharmic conduct amid the tensions preceding war.