Shloka 41
Udyoga Parva, Adhyāya 40 — Vidura’s Ethical Counsel and Dhṛtarāṣṭra’s Fatalistic Turn
जिसे सुनकर ये नरेश सब दु:खोंसे पार हो जायँ और लाभ-हानि, प्रिय-अप्रिय, जरा- मृत्यु, भय-अमर्ष, भूख-प्यास, मद-ऐश्वर्य, चिन्ता-आलस्य, काम-क्रोध तथा अवनति-उन्नति --ये इन्हें कष्ट न पहुँचा सकें ।। इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि सनत्सुजातपर्वणि विदुरकृतसनत्सुजातप्रा र्थने एकचत्वारिंशो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत सनत्युजातपर्वमें विदुरजीके द्वारा सनत्युजातकी प्रार्थनाविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
yaṃ śrutvā ime nṛpāḥ sarve duḥkhebhyaḥ pārāṃ yāyur, na ca tān lābhālābhau priyāpriye jarāmṛtyū bhayāmarṣau kṣutpipāse mada-aiśvarye cintā-ālasye kāmakrodhau avanatir unnatiś ca kleśayituṃ śaknuyāt.
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఇది విన్న ఈ రాజులందరు దుఃఖాన్ని దాటి పోవుదురు; లాభనష్టాలు, ప్రియాప్రియాలు, జరామరణాలు, భయామర్షాలు, ఆకలిదాహాలు, మదమూ ఐశ్వర్యమూ, చింతా ఆలస్యమూ, కామక్రోధాలు, అవనతి-ఉన్నతులు—ఈ ద్వంద్వాలు ఇక వారిని బాధించలేవు. (ఇట్లు శ్రీమహాభారతం ఉద్యోగపర్వంలోని సనత్సుజాతపర్వంలో విదురుని సనత్సుజాతప్రార్థన విషయక నలభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తం.)
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes inner freedom through equanimity: when one truly understands the teaching being concluded here, the dualities that normally disturb the mind—success and failure, pleasure and pain, fear, hunger, pride, desire, anger, and even rise and fall—lose their power to cause suffering.
Vaiśampāyana closes the Sanatsujāta episode within the Udyoga Parva by summarizing the effect of the instruction: it would enable the assembled kings to transcend sorrow. The colophon notes that this is the end of the chapter describing Vidura’s prayer to Sanatsujāta.