Shloka 15
Ārjava, Satya, and the Virocana–Sudhanvan Exemplum
Udyoga-parva 35
न जीयते चानुजिगीषते<न्यान् न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्न । निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो न शोचते हृष्पति नैव चायम्
na jīyate cānujigīṣate 'nyān na vairakṛc cāpratighātakaś ca | nindāpraśaṃsāsu samasvabhāvo na śocate hṛṣyati naiva cāyam ||
హంసుడు పలికెను— ఎవరికీ ఓడిపోని వాడు, ఎవ్వరినీ జయించాలనే ఆశపడని వాడు; శత్రుత్వం పెట్టుకోని వాడు, ఇతరులను గాయపరచాలనుకోని వాడు; నిందా-ప్రశంసలలో సమభావం కలవాడు—అతడు శోకంతో కదలడు, హర్షంతో ఉప్పొంగడు; రెండింటినీ అతిక్రమిస్తాడు.
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse teaches inner freedom through non-competitiveness, non-enmity, and non-harm, grounded in equanimity toward praise and blame. One who neither seeks to dominate nor retaliate, and who remains even-minded, transcends the oscillation of joy and sorrow.
In Udyoga Parva, amid counsel and moral instruction before the great war, the speaker identified as Haṃsa delivers a teaching on the marks of a spiritually mature and ethically disciplined person—describing the temperament that remains unshaken by social approval or condemnation and avoids hostility and harm.