Shloka 6
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
कर्मणा<<हु: सिद्धिमेके परत्र हित्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके । नाभुज्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्येद् विद्वानपीह विदहितं ब्राह्म॒णानाम्,कोई तो (गृहस्थाश्रममें रहकर) कर्मयोगके द्वारा ही परलोकमें सिद्धि-लाभ होनेकी बात बताते हैं,- दूसरे लोग कर्मको त्यागकर ज्ञानके द्वारा ही सिद्धि (मोक्ष)-का प्रतिपादन करते हैं। विद्वान् पुरुष भी इस जगत्में भक्ष्य-भोज्य पदार्थोको भोजन किये बिना तृप्त नहीं हो सकता, अतएव दिद्वान् ब्राह्मणके लिये भी क्षुधानिवृत्तिके लिये भोजन करनेका विधान है
karmaṇā huḥ siddhim eke paratra hitvā karma vidyayā siddhim eke | nābhujjāno bhakṣyabhojyasya tṛpyed vidvān apīha vihitaṃ brāhmaṇānām ||
కొంతమంది—కర్మ ద్వారానే పరలోకంలో సిద్ధి లభిస్తుందని చెబుతారు; మరికొందరు—కర్మను త్యజించి జ్ఞాన ద్వారానే సిద్ధి (మోక్షం) పొందుతారని బోధిస్తారు. అయితే ఈ లోకంలో పండితుడైనవాడైనా తినదగిన భోజ్యాన్ని సేవించకుండా తృప్తి పొందలేడు; అందువల్ల బ్రాహ్మణులకూ ఆకలిని నివారించుటకు భోజనం విధిగా చెప్పబడింది.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two paths—attainment through action (karma) and attainment through knowledge (vidyā/jñāna)—and then grounds the discussion in practical dharma: regardless of learning, embodied life requires food, so śāstra permits and prescribes eating (even for Brahmins) to relieve hunger.
Vāyu (the wind-god) is speaking and offering a dharma-oriented reflection: debates about renunciation versus action must still account for basic human necessities, and religious discipline is not meant to deny legitimate bodily maintenance.