Shloka 42
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
येन कृच्छात् पाण्डवानुज्जहार तथा5त्मानं नौरिव सागरौघात् | यत्राब्रवीत् सूतपुत्र: सभायां कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे,संजय! द्यूतसभामें जो अन्याय हुआ था, उसे भुलाकर तुम पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरको धर्मका उपदेश देना चाहते हो। द्रौपदीने उस दिन सभामें जाकर अत्यन्त दुष्कर और पवित्र कार्य किया कि उसने पाण्डवों तथा अपनेको महान् संकटसे बचा लिया; ठीक उसी तरह, जैसे नौका समुद्रकी अगाध जलराशिमें डूबनेसे बचा लेती है। उस सभामें कृष्णा श्वशुरजनोंके समीप खड़ी थी, तो भी सूतपुत्र कर्णने उसे अपमानित करते हुए कहा --'याज्ञसेनि! अब तेरे लिये दूसरी गति नहीं है, तू दासी बनकर दुर्योधनके महलमें चली जा। पाण्डव जूएमें अपनेको हार चुके हैं, अतः अब वे तेरे पति नहीं रहे। भाविनि! अब तू किसी दूसरेको अपना पति वरण कर ले'
yena kṛcchrāt pāṇḍavān ujjahāra tathātmānaṃ naur iva sāgaraughāt | yatrābravīt sūtaputraḥ sabhāyāṃ kṛṣṇāṃ sthitāṃ śvaśurāṇāṃ samīpe, sañjaya |
సంజయా! ద్రౌపది మహా కష్టంతో పాండవులను మరియు తనను విపత్తు నుండి రక్షించిన ఆ కార్యాన్ని స్మరించు—సముద్రపు ఉప్పెన నుండి నావ రక్షించినట్లుగా. అలాగే, అదే సభలో అత్తమామల పెద్దల సమీపంలో నిలిచిన కృష్ణాను సూతపుత్రుడు కర్ణుడు అవమానవచనాలతో దూషించాడు. అయినా, ద్యూతసభలో జరిగిన ఆ అన్యాయాన్ని పక్కన పెట్టి నీవు పాండునందనుడు యుధిష్ఠిరునికి ధర్మం బోధించదలచుతున్నావా?
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage condemns moral posturing that ignores prior injustice: lecturing about dharma while overlooking the adharma of the dice-hall is ethically hollow. It also highlights Draupadī’s courageous, protective act amid crisis and contrasts it with Karṇa’s public humiliation of her, underscoring how dharma must include justice, restraint of speech, and protection of the vulnerable.
Vāyu addresses Sañjaya, recalling the dice-hall episode: Draupadī’s intervention is likened to a boat saving people from an ocean flood, while Karṇa insults her in the assembly even as she stands near her marital elders. Vāyu then challenges Sañjaya’s attempt to give Yudhiṣṭhira a ‘dharma lesson’ as if the earlier wrongdoing could be forgotten.