Shloka 7
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
नाश्रेयानीश्वरो विग्रहाणां नाश्रेयान् वै गीतशब्दं शृणोति । नाश्रेयान् वै सेवते माल्यगन्धान् न चाप्यश्रेयाननुलेपनानि,जो पुण्यात्मा नहीं है, वह संग्रामोंमें विजयी नहीं होता। जो पुण्यात्मा नहीं है, वह अपना यशोगान नहीं सुनता। जिसने पुण्य नहीं किया है, वह मालाएँ और गन्ध नहीं धारण कर सकता। जो पुण्यात्मा नहीं है, वह चन्द्र आदि अवलेपनका भी उपयोग नहीं कर सकता। जिसने पुण्य नहीं किया है, वह अच्छे कपड़े नहीं धारण करता। यदि राजा धुृतराष्ट्र पुण्यवान् न होते, तो हमलोगोंको कुरुदेशसे दूर कैसे कर देते? तथापि यह भोगतृष्णा अज्ञानी दुर्योधन आदिके ही योग्य है, जो प्रायः (सभीके) शरीरोंके भीतर अन्त:करणको पीड़ा देती रहती है
sañjaya uvāca | nāśreyān īśvaro vigrahāṇāṃ nāśreyān vai gītaśabdaṃ śṛṇoti | nāśreyān vai sevate mālyagandhān na cāpy aśreyān anulepanāni |
సంజయుడు అన్నాడు—పుణ్యబలం లేనివాడు యుద్ధాలలో నిజమైన అధిపతి కాడు; తన కీర్తిగీతాల ధ్వనిని కూడా వినలేడు। పుణ్యసంచయం లేకపోతే పుష్పమాలలు, సుగంధాలు, అంగరాగాలు వంటి సౌఖ్యాలు అనుభవించలేడు। భోగమూ కీర్తీ పూర్వపుణ్యఫలాలు; కాని అవివేకమైన భోగతృష్ణ అంతఃకరణాన్ని నిత్యం బాధిస్తుంది।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse links honor, mastery, and refined enjoyments to accumulated merit (puṇya/śreyas), implying that ethical conduct and past righteousness underpin worldly prosperity; without such merit, pleasures and acclaim do not truly accrue.
Sañjaya is characterizing the conditions for royal success and enjoyment, using a series of negations to stress that lack of merit leads to lack of victory, praise, and luxuries—framing the broader political crisis in terms of moral causality.