Shloka 1
अम्बा–राम–भीष्म संवादः
Amba–Rama–Bhishma Dialogue on Vow and Refuge
ऑपन--माजल बछ। जि: अष्टस प्तत्याधिकशततमो< ध्याय: अम्बा और परशुरामजीका संवाद, अकृतव्रणकी सलाह, परशुराम और भीष्मकी रोषपूर्ण बातचीत तथा उन दोनोंका युद्धके लिये कुरुक्षेत्रमें उतरना भीष्म उवाच एवमुक्तस्तदा रामो जहि भीष्ममिति प्रभो । उवाच रुदतीं कन्यां चोदयन्तीं पुन: पुनः,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! अम्बाके ऐसा कहनेपर कि प्रभो! भीष्मको मार डालिये। परशुरामजीने रो-रोकर बार-बार प्रेरणा देनेवाली उस कन्यासे इस प्रकार कहा--'सुन्दरी! काशिराजकुमारी! मैं अपनी प्रतिज्ञाके अनुसार किसी वेदवेत्ता ब्राह्मणको आवश्यकता हो तो उसीके लिये शस्त्र उठाता हूँ। वैसा कारण हुए बिना इच्छानुसार हथियार नहीं उठाता। अतः इस प्रतिज्ञाकी रक्षा करते हुए मैं तेरा दूसरा कौन-सा कार्य करूँ
bhīṣma uvāca |
evam uktas tadā rāmo jahi bhīṣmam iti prabho |
uvāca rudatīṁ kanyāṁ codayantīṁ punaḥ punaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—రాజా! ‘ప్రభూ! భీష్ముణ్ని సంహరించండి’ అని చెప్పి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ పదేపదే ప్రేరేపిస్తున్న ఆ కన్యతో పరశురాముడు ఇలా అన్నాడు—“సుందరీ కాశీరాజకుమార్తె! నా ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం, వేదవేత్త బ్రాహ్మణుని అవసరమైన కార్యానికి అవసరమైతేనే నేను శస్త్రం ఎత్తుతాను; అలాంటి కారణం లేకుండా ఇష్టానుసారం ఆయుధం ఎత్తను. కాబట్టి ప్రతిజ్ఞను కాపాడుతూ, నీకు నేను ఇంకేమి చేయగలను?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse sets up a dharmic dilemma: righteous anger and the demand for retribution confront the discipline of a vow. It highlights that ethical action in the Mahabharata often depends not only on the grievance but also on one’s svadharma (role-duty) and prior commitments.
Amba, weeping, repeatedly urges Parashurama—addressing him as ‘Lord’—to slay Bhishma. Bhishma reports that Parashurama then responds to her, initiating the exchange that will lead toward the famed confrontation between Parashurama and Bhishma.