Shloka 7
Nahūṣa’s Fall Explained: Agastya’s Account to Indra (Śalya-narrated)
शल्य कहते हैं--युधिष्ठिर! मुनिश्रेष्ठ अगस्त्य जब पूजा ग्रहण करके आसनपर विराजमान हुए, उस समय देवेश्वर इन्द्रने अत्यन्त प्रसन्न होकर उन विप्रशिरोमणिसे पूछा --“भगवन! द्विजश्रेष्ठस मैं आपके शब्दोंमें यह सुनना चाहता हूँ कि पापपूर्ण विचार रखनेवाला नहुष स्वर्गसे किस प्रकार भ्रष्ट हुआ है?” ।। शृणु शक्र प्रियं वाक्यं यथा राजा दुरात्मवान् | स्वर्गाद् भ्रष्टो दुराचारो नहुषो बलदर्पितः,अगस्त्यजीने कहा--इन्द्र! बलके घमंडमें भरा हुआ दुराचारी और दुरात्मा राजा नहुष जिस प्रकार स्वर्गसे भ्रष्ट हुआ है, वह प्रिय समाचार सुनो
śalya uvāca—yudhiṣṭhira! muniśreṣṭho 'gastyas tadā pūjāṃ gṛhītvāsane niṣaṇṇaḥ. atha deveśvara indraḥ paramaprasannaḥ san vipraśiromaṇim apṛcchat—“bhagavan! dvijaśreṣṭha, tava vākyebhyaḥ śrotum icchāmi: pāpapūrṇavicāro nahuṣaḥ kathaṃ svargād bhraṣṭaḥ?”
agastya uvāca—“śṛṇu śakra priyaṃ vākyaṃ yathā rājā durātmavān | svargād bhraṣṭo durācāro nahuṣo baladarpitaḥ ||”
శల్యుడు పలికెను—యుధిష్ఠిరా! మునిశ్రేష్ఠుడు అగస్త్యుడు పూజను స్వీకరించి ఆసనంపై ఉపవిష్టుడైనప్పుడు, దేవేశ్వరుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అత్యంత ఆనందించి ఆ విప్రశ్రేష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు—“భగవన్, ద్విజశ్రేష్ఠా! పాపనిశ్చయుడైన నహుషుడు స్వర్గం నుండి ఎలా భ్రష్టుడై పడిపోయాడో మీ మాటలలోనే వినదలచుకున్నాను.” అగస్త్యుడు పలికెను—“ఓ శక్రా! ఈ ప్రియ వృత్తాంతాన్ని విను—బలదర్పంతో మత్తుడై, దురాచారుడై, దురాత్ముడైన రాజు నహుషుడు ఎలా స్వర్గం నుండి పతనమయ్యాడో.”
शल्य उवाच
Educational Q&A
Power without self-restraint breeds arrogance (bala-darpa), and arrogance corrodes conduct (durācāra), leading to downfall even from the highest station (svarga). The verse frames a moral causality: inner sinful intention (pāpapūrṇa-vicāra) precedes external collapse.
Śalya recounts to Yudhiṣṭhira a framed story: after Agastya is honored and seated, Indra respectfully asks him to explain how Nahusha fell from heaven. Agastya begins his answer, announcing he will tell the account of Nahusha’s fall caused by pride in power.