Shloka 24
Bhīṣma’s Appraisal of Pāṇḍava-Alliance Warriors (Śikhaṇḍin, Dhṛṣṭadyumna, and Allied Kings)
तव सेनां महाबाहु: स्वां चैव परिपालयन् । ये बलवान, सत्यपराक्रमी, महाबाहु अर्जुन क्रोधमें आकर तुम्हारी सेनाका संहार करेंगे और अपनी सेनाकी रक्षामें संलग्न रहेंगे || २३ है ।। अहं चैनं प्रत्युदियामाचार्यो वा धनंजयम्,मैं अथवा द्रोणाचार्य ही धनंजयका सामना कर सकते हैं। राजेन्द्र! दोनों सेनाओंमें तीसरा कोई ऐसा रथी नहीं है, जो बाणोंकी वर्षा करते हुए अर्जुनके सामने जा सके
tava senāṃ mahābāho svaṃ caiva paripālayan | ye balavantaḥ satyaparākramī mahābāhu arjunaḥ krodham āgamya tava senāyāḥ saṃhāraṃ kariṣyanti sva-senā-rakṣaṇe ca saṃlagnā bhaviṣyanti || ahaṃ cainaṃ pratyudiyām ācāryo vā dhanañjayam | rājendra ubhayoḥ senayoḥ tṛtīyo na kaścid rathī yo bāṇa-vṛṣṭiṃ kurvan arjunasya sammukhaṃ yātuṃ śaknoti ||
మహాబాహు అర్జునుడు తన సేనను కాపాడుతూ, క్రోధంతో రగిలి నీ సేనను సంహరిస్తాడు—అతడు బలవంతుడు, సత్యవిక్రముడు. ధనంజయుని ఎదుర్కొనగలవారు నేను గానీ, ఆచార్య ద్రోణుడు గానీ మాత్రమే. రాజేంద్రా! రెండు సేనలలోనూ మూడవ రథీ ఎవడూ లేడు—బాణవర్షం కురిపిస్తూ ముందుకు వచ్చే అర్జునుని ఎదుర్కొనగలవాడు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma underscores realistic appraisal in dharmic warfare: recognize true capability, avoid self-deception, and understand that exceptional power (Arjuna’s) demands equally exceptional counter-force (only Bhishma or Drona). Ethical leadership includes honest counsel about risks to one’s own troops.
In Udyoga Parva, as war becomes imminent, Bhishma advises the Kaurava side about Arjuna’s battlefield dominance. He states that when provoked Arjuna will devastate the enemy while protecting his own, and that only Bhishma or Drona can properly face him—no other rathi in either army can withstand him.