Shloka 32
भीष्मस्य सेनापत्यप्रतिज्ञा तथा रथसंख्यावर्णनम् | Bhishma Accepts Command and Enumerates Kaurava Strength
गृध्रोदरे वा वस्तव्यं पुरे वा नागसाह्वये । प्रतिज्ञातं मया तच्च सभामध्ये नराधम,कर्ताह तद् वचः सत्यं सत्येनैव शपामि ते । “नराधम! तुझे या तो मरकर गीधके पेटमें निवास करना चाहिये या हस्तिनापुरमें जाकर छिप जाना चाहिये। मैंने सभामें जो प्रतिज्ञा की है, उसे अवश्य सत्य कर दिखाऊँगा। यह बात मैं सत्यकी ही शपथ खाकर तुझसे कहता हूँ
sañjaya uvāca |
gṛdhrodare vā vastavyaṃ pure vā nāgasāhvaye |
pratijñātaṃ mayā tacca sabhāmadhye narādhama,
kartāha tad vacaḥ satyaṃ satyenaiva śapāmi te |
ఓ నరాధమా! నీవు గిద్ద పేగులో నివసించవలసి ఉంటుంది (అంటే హతుడవుతావు), లేక నాగసాహ్వయ (హస్తినాపురం) నగరానికి వెళ్లి దాగుకోవాలి. సభామధ్యంలో నేను చేసిన ప్రతిజ్ఞను నేను తప్పక సత్యం చేస్తాను. సత్యాన్నే సాక్షిగా ప్రమాణం చేసి నీతో చెబుతున్నాను—ఆ మాటలను నేను నెరవేర్చుతాను।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds satya (truth) as an ethical force: a public vow made in the sabhā is treated as binding, and the speaker frames its fulfillment as a matter of honor and moral certainty, even invoking an oath ‘by truth itself’ to underscore accountability.
Sañjaya reports a harsh ultimatum directed at a condemned opponent: either be killed (figuratively ‘live in a vulture’s belly’) or flee to and hide in Nāgasāhvaya (Hastināpura). The speaker insists that a prior pledge made publicly in the assembly will be carried out without fail.