Shloka 47
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
आत्मानमवमन्वानो न हि स्यात् पार्थिवोत्तम: । तत्रोत्तरं प्रवक्ष्यामि तव शुश्रूषणे रत:,“उलूक! कोई भी श्रेष्ठ राजा शान्त रहकर अपनी अवज्ञा सहन नहीं कर सकता। मैंने तुम्हारी बात ध्यान देकर सुनी है। अब मैं तुम्हें उत्तर देता हूँ, उसे सुनो”
ātmānam avamanyāno na hi syāt pārthivottamaḥ | tatrôttaraṃ pravakṣyāmi tava śuśrūṣaṇe rataḥ |
“ఓ ఉలూకా! నిజంగా శ్రేష్ఠుడైన రాజు బహిరంగ అవమానాన్ని భరించి మౌనంగా ఉండలేడు. నీవు చెప్పినది నేను శ్రద్ధగా విన్నాను; ఇప్పుడు నేను ఉత్తరం చెబుతున్నాను—విను.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores a kṣatriya-ethical norm: a worthy ruler cannot passively tolerate deliberate contempt, and must respond with measured speech after attentive hearing—linking royal dignity with responsible reply.
Sañjaya addresses Ulūka, indicating he has listened to Ulūka’s message and will now give a formal response, framing it around the idea that a great king does not quietly endure disrespect.