Shloka 2
कुरुक्षेत्रे सेनानिवेशवृत्तान्तः — Dhṛtarāṣṭra Questions Saṃjaya on the Deployed Armies
बृहस्पतिसमं बुद्धया क्षमया पृथिवीसमम् | समुद्रमिव गाम्भीर्य हिमवन्तमिव स्थिरम्,जनमेजयने पूछा--भगवन्! भरतवंशियोंके पितामह गंगानन्दन महात्मा भीष्म सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ थे। समस्त राजाओंमें ध्वजके समान उनका बहुत ऊँचा स्थान था। वे बुद्धिमें बृहस्पति, क्षमामें पृथ्वी, गम्भीरतामें समुद्र, स्थिरतामें हिमवान्, उदारतामें प्रजापति और तेजमें भगवान् सूर्यके समान थे। वे अपने बाणोंकी वर्षद्वारा देवराज इन्द्रके समान शत्रुओंका विध्वंस करनेवाले थे। उस समय जो अत्यन्त भयंकर तथा रोमांचकारी रणयज्ञ आरम्भ हुआ था, उसमें उन्होंने जब दीर्घकालके लिये दीक्षा ले ली, तब इस समाचारको सुननेके पश्चात् सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ महाबाहु युधिष्ठिरने क्या कहा? भीमसेन तथा अर्जुनने भी उसके बारेमें क्या कहा? अथवा भगवान् श्रीकृष्णने अपना मत किस प्रकार व्यक्त किया?
janamejaya uvāca | bṛhaspati-samaṃ buddhyā kṣamayā pṛthivī-samam | samudram iva gāmbhīrye himavantam iva sthiram ||
జనమేజయుడు అన్నాడు— భగవన్! గంగాపుత్రుడైన మహాత్ముడు భీష్ముడు బుద్ధిలో బృహస్పతిసముడు, క్షమలో భూమిసముడు, గాంభీర్యంలో సముద్రసముడు, స్థిరత్వంలో హిమాలయసముడు. ఆయన సర్వ శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు, రాజుల మధ్య ధ్వజంలా ఉన్నవాడు. ఆ భయంకరమైన, లోమహర్షకమైన ‘రణయజ్ఞం’ ప్రారంభమై, ఆయన దీర్ఘకాలానికి దాని దీక్షను (దీర్ఘ యుద్ధవ్రతాన్ని) స్వీకరించిన వార్త విని, మహాబాహువు యుధిష్ఠిరుడు ఏమన్నాడు? భీమసేనుడు, అర్జునుడు ఏమన్నారు? మరియు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు తన అభిప్రాయాన్ని ఎలా వెల్లడించాడు?
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames Bhīṣma as an ethical archetype: wisdom guided by counsel (Bṛhaspati), patience and forgiveness (earth), depth of character (ocean), and unwavering resolve (Himālaya). It implicitly raises the dharmic tension of war: even when a warrior embodies virtues, opponents must still decide how to respond within duty, strategy, and moral restraint.
Janamejaya asks the narrator to report the reactions of the Pāṇḍava leaders—Yudhiṣṭhira, Bhīma, and Arjuna—and also Kṛṣṇa’s assessment, upon hearing that Bhīṣma has undertaken a long, solemn commitment to the coming battle (likened to a consecrated sacrifice).