Shloka 12
पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel
बद्धारिष्टा बद्धकक्षा बद्धध्वजपताकिन: । बद्धाभरणनिर्यूहा बद्धचर्मासिपट्टिशा:,उस सेनाके रथोंमें अमंगल निवारणके लिये यन्त्र और ओषधियाँ बाँधी गयी थीं। वे रस्सियोंसे खूब कसे गये थे। उन रथोंपर बँधी हुई ध्वजा-पताकाएँ फहरा रही थीं। उनके ऊपर छोटी-छोटी घंटियाँ बँधी थीं और कँगूरे जोड़े गये थे। उन सबमें ढाल-तलवार और पट्टिश आबद्ध थे
vaiśampāyana uvāca |
baddhāriṣṭā baddhakakṣā baddhadhvajapatākinaḥ |
baddhābharaṇaniryūhā baddhacarmāsipaṭṭiśāḥ ||
ఆ రథాలపై అపశకున నివారణార్థం రక్షాకవచాలు కట్టబడి, బంధనాలు బిగుగా కట్టబడ్డాయి; ధ్వజపతాకలు బిగించి పైకి ఎగురుతున్నాయి; అలంకారాల వరుసలు అమర్చబడ్డాయి; అలాగే కవచాలు/ఢాళాలు, ఖడ్గాలు, పట్టిశ ఆయుధాలు కూడా బంధించి సిద్ధంగా ఉంచబడ్డాయి।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how warriors combine practical preparedness (weapons, tight bindings, equipment) with ritual measures (charms against ill-omens). Ethically, it reflects the human impulse to seek control over fate in war, yet also implies that external protections cannot replace right counsel and dharmic judgment.
Vaiśampāyana describes the army’s chariots being fully outfitted: protective charms are tied on, straps are tightened, banners and pennants are fixed, ornaments and bells are attached, and weapons like shields, swords, and paṭṭiśas are secured—signaling imminent mobilization and battle-readiness.