Shloka 52
उद्योगपर्व — अध्याय १४० (कृष्णेन कर्णं प्रति पाण्डवबल-वैशिष्ट्यप्रदर्शनम्) / Udyoga Parva, Chapter 140
Krishna’s appraisal of Pandava advantage and war portents
केशव! जिनके पति, पुत्र और संरक्षक मार दिये गये होंगे, वे धृतराष्ट्रके पुत्रों और पौत्रोंकी बहुएँ जब गान्धारीके साथ एकत्र होकर कुत्तों, गीधों और कुरर पक्षियोंसे भरे हुए समरांगणमें रोती हुई विचरेंगी, जनार्दन! वही उस यज्ञका अवभृथस्नान होगा ।।
Keśava! yeṣāṁ patayaḥ putrāś ca pālakāś ca hata-bhaviṣyanti, tā dhṛtarāṣṭra-putra-pautrāṇāṁ snuṣāḥ gāndhāryā sahaikatrībhūya śva-gṛdhra-kurara-saṅkīrṇe samara-aṅgaṇe rudantyo vicarantyaḥ, Janārdana, tad eva tasya yajñasya avabhṛtha-snānaṁ bhaviṣyati. Vidyā-vṛddhā vayaḥ-vṛddhāḥ kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha; vṛthā mṛtyuṁ na kurvīriḥ tvat-kṛte, Madhusūdana.
కేశవా! ఎవరి భర్తలు, కుమారులు, రక్షకులు హతులైపోతారో, ఆ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులూ మనవళ్లూ వారి కోడళ్లు గాంధారీతో కలిసి చేరి, కుక్కలు, గద్దలు, కురర పక్షులతో నిండిన రణభూమిలో విలపిస్తూ తిరుగుతారు—ఓ జనార్దన—అదే ఆ యజ్ఞానికి అవభృథస్నానం అవుతుంది. ఇంకా, ఓ క్షత్రియశ్రేష్ఠా, మధుసూదనా—నీ కారణంగా విద్యావృద్ధులైన, వయోవృద్ధులైన క్షత్రియులు వ్యర్థ మరణాన్ని పొందకూడదు; నీ శాంతి-స్థాపన ప్రయత్నం వల్ల వారు యుద్ధోచిత మరణం నుండి వంచితులవకుండా చూడు.
कर्ण उवाच
Educational Q&A
The verse warns that political ‘peace-making’ which ignores entrenched injustice can still culminate in catastrophic war; it frames the moral cost vividly—women’s grief amid carrion on the battlefield—and questions whether delaying or mishandling the crisis causes honorable warriors (especially learned and elderly kṣatriyas) to meet a pointless end rather than a meaningful, dharma-consistent outcome.
Karna addresses Kṛṣṇa during the Udyoga Parva context of negotiations and impending war. He predicts the horrific aftermath if the Kaurava conflict proceeds—Gāndhārī and the Kaurava daughters-in-law roaming and weeping on a corpse-strewn field—and uses a sacrificial metaphor (avabhṛtha-snāna) to underscore the grim ‘conclusion’ of the war-sacrifice, while cautioning Kṛṣṇa that his peace efforts should not inadvertently lead to a futile loss of kṣatriya lives.