Shloka 23
Adhyāya 128 — Proposal to Restrain Keśava; Sātyaki’s Warning and Vidura–Dhṛtarāṣṭra Counsel
'भरतश्रेष्ठ) महामते! कोई भी अपनी इच्छामात्रसे राज्यकी प्राप्ति, रक्षा अथवा उपभोग नहीं कर सकता ।।
vaiśampāyana uvāca | na hy avaśyendriyo rājyam aśrīyād dīrgham antaram | vijitātmā tu medhāvī sa rājyam abhipālayet ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టని వాడు దీర్ఘకాలం రాజ్యాన్ని నిలుపుకోలేడు, అనుభవించలేడు. కాని ఆత్మజయి, మేధావి అయినవాడే రాజ్యాన్ని రక్షించి పరిపాలించగలడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Political power is not secured by mere desire or claim; durable kingship depends on indriya-nigraha (control of the senses) and vijaya over the mind. Only a self-mastered, discerning ruler can truly protect and sustain a realm.
In the Udyoga Parva’s counsel-filled setting before the great war, the narrator Vaiśampāyana states a general principle of rājadharma: an unrestrained person cannot hold royal authority for long, whereas a self-conquered wise man is fit to govern and safeguard the kingdom.