Shloka 15
Udyoga-parva Adhyāya 126 — Kṛṣṇa’s Indictment of Misrule and the Varuṇa Analogy (कृष्णवाक्यं–धर्मपाशदृष्टान्तः)
Devanagari script
स्वधर्ममनुपश्यन्तो यदि माधव संयुगे । अस्त्रेण निधन काले प्राप्स्याम: स्वरग्यमेव तत्
Translation
మాధవా! స్వధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని యుద్ధంలో ఎప్పుడైనా ఆయుధాఘాతంతో మేము మరణాన్ని పొందితే, అది కూడా మాకు స్వర్గప్రాప్తినే కలిగిస్తుంది.
Word by Word
स्वधर्मम्one's own duty
स्वधर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुपश्यन्तःobserving/keeping in view
अनुपश्यन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअनु√पश्
FormPresent (participle), Plural, Masculine, Nominative, Parasmaipada
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
माधवO Mādhava (Krishna)
माधव:
TypeNoun
Rootमाधव
FormMasculine, Vocative, Singular
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयुग
FormMasculine, Locative, Singular
अस्त्रेणby a weapon
अस्त्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
निधनकालेat the time of death
निधनकाले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिधनकाल
FormMasculine, Locative, Singular
प्राप्स्यामःwe shall attain
प्राप्स्यामः:
TypeVerb
Root√आप् (प्र-)
FormFuture, First, Plural, Parasmaipada
स्वर्ग्यम्heavenly; leading to heaven
स्वर्ग्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वर्ग्य
FormNeuter, Accusative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तत्that (death/that event)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes