Shloka 2
उद्योगपर्व — अध्याय १२५: दुर्योधनस्य प्रत्युत्तरम्
Duryodhana’s Reply in the Kuru Assembly
यावत् कृष्णावसंनद्धौ यावत् तिष्ठति गाण्डिवम् | यावद् धौम्यो न मेधाग्नौ जुहोतीह द्विषद्बलम्,“वत्स! जबतक श्रीकृष्ण और अर्जुन कवच धारण करके युद्धके लिये उद्यत नहीं होते हैं, जबतक गाण्डीव धनुष घरमें रखा हुआ है, जबतक धौम्य मुनि यज्ञाग्निमें शत्रुओंकी सेनाके विनाशके लिये आहुति नहीं डालते हैं और जबतक लज्जाशील महाथनुर्धर युधिष्ठिर तुम्हारी सेनापर क्रोधपूर्ण दृष्टि नहीं डालते हैं, तभीतक यह भावी जनसंहार शान्त हो जाना चाहिये
vaiśampāyana uvāca |
yāvat kṛṣṇāvasaṃnaddhau yāvat tiṣṭhati gāṇḍīvam |
yāvad dhaumyo na medhāgnau juhotīha dviṣadbalam |
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—వత్సా! శ్రీకృష్ణుడు, అర్జునుడు కవచాలు ధరించి యుద్ధానికి సిద్ధపడని వరకు, గాండీవ ధనుస్సు ఇంట్లోనే ఉన్న వరకు, అలాగే ధౌమ్య ముని ఇక్కడ యజ్ఞాగ్నిలో శత్రుసేన వినాశనార్థం ఆహుతులు వేయని వరకు—ఈ రాబోయే జనక్షయాన్ని శాంతింపజేయాలి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores a moral urgency: prevent war while there is still time. Once the principal agents of battle are fully prepared—arms readied, ritual sanctions invoked, and resolve hardened—violence becomes difficult to stop. Ethically, it prioritizes timely reconciliation over fatalistic acceptance of conflict.
In the Udyoga Parva’s pre-war diplomacy, the narration marks the threshold before hostilities become irreversible. The readiness of Kṛṣṇa and Arjuna, the presence of the Gāṇḍīva, and Dhaumya’s ritual oblations for the enemy’s destruction are presented as signs that the machinery of war is about to turn; therefore peace should be secured before these steps occur.