Shloka 37
Udyoga-parva Adhyāya 123 — Bhīṣma–Droṇa–Vidura Upadeśa to Duryodhana
Keśava-vākya aftermath
“जो अधम मनुष्य इन्द्रियोंके वशीभूत होकर लोभवश धर्मको छोड़ देता है, वह अयोग्य उपायोंसे अर्थ और कामकी लिप्सामें पड़कर नष्ट हो जाता है ।।
kāma-arthau lipsamānas tu dharmam evādau ācaret | na hi dharmād apaiti arthaḥ kāmo vāpi kadācana ||
ఇంద్రియవశుడై లోభంతో ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టే అధముడు, అనుచిత మార్గాలతో అర్థమూ కామమూ పొందాలనే లాలసలో పడి నశిస్తాడు. కాబట్టి అర్థం, కామం కోరువాడు ముందుగా ధర్మాన్నే ఆచరించాలి; ఎందుకంటే అర్థమో కామమో ఎప్పుడూ ధర్మం నుండి వేరుపడవు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Artha (wealth) and kāma (pleasure) should be pursued only on the foundation of dharma; abandoning dharma under greed and sense-slavery leads to ruin, because true prosperity and enjoyment cannot be sustainably separated from righteousness.
Vaiśampāyana, as the narrator, delivers a moral reflection within the Udyoga Parva’s counsel-filled context: he contrasts the downfall of those who chase gain through improper means with the proper order of life—dharma first, then artha and kāma.