Shloka 12

Adhyāya 108: Paścima-dik—Varuṇa’s Realm, Sunset Cosmology, and Sacred-Geographic Markers

Suparṇa–Gālava संवाद

Devanagari script

ब्रह्म! इस दिशामें सावर्णि मनु तथा यवक्रीतके पुत्रने सूर्यकी गतिके लिये मर्यादा (सीमा) स्थापित की थी, जिसका सूर्यदेव कभी उल्लंघन नहीं करते हैं ।। अत्र राक्षसराजेन पौलस्त्येन महात्मना । रावणेन तपश्नीर्त्वा सुरेभ्योडमरता वृता,पुलस्त्यवंशी राक्षसराज महामना रावणने इसी दिशामें तपस्या करके देवताओंसे अवध्य होनेका वरदान प्राप्त किया था

Transliteration

yūparṇa uvāca |

brahman! asyāṁ diśi sāvarṇir manuḥ tathā yavakrītaputreṇa sūryasya gatihetor maryādā (sīmā) pratiṣṭhāpitā āsīt, yāṁ sūryadevo na kadācana laṅghayati ||

atra rākṣasarājena paulastyena mahātmanā rāvaṇena tapaḥ kṛtvā surebhyo ’maratā vṛtā ||

Translation

యూపర్ణుడు అన్నాడు—ఓ బ్రాహ్మణా! ఈ దిశలోనే సావర్ణి మనువు మరియు యవక్రీతుని కుమారుడు సూర్యుని గమనానికి ఒక స్థిరమైన మర్యాదను స్థాపించారు; దానిని సూర్యదేవుడు ఎప్పుడూ అతిక్రమించడు. ఇక్కడే పులస్త్య వంశజుడైన మహాత్మ రాక్షసరాజు రావణుడు తపస్సు చేసి దేవతల నుండి అమరత్వం (లేదా అవధ్యత్వం) అనే వరాన్ని పొందాడు.

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र

• राक्षस-राजेन: by the king of Rakshasas
• राक्षस-राजेन: Karana
• Type: Noun
• Root: राक्षस-राज
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• पौलस्त्येन: by (him) of Pulastya’s lineage
• पौलस्त्येन: Karana
• Type: Adjective
• Root: पौलस्त्य
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• महात्मना: by the great-souled one
• महात्मना: Karana
• Type: Adjective
• Root: महात्मन्
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• रावणेन: by Ravana
• रावणेन: Karana
• Type: Noun
• Root: रावण
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma
• Type: Noun
• Root: तपस्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• तीर्त्वा: having performed / having undertaken (lit. having crossed/fulfilled)
• Type: Verb
• Root: तॄ
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)

• सुरेभ्यः: from the gods
• सुरेभ्यः: Apadana
• Type: Noun
• Root: सुर
• Form: Masculine, Ablative, Plural

• अमरता: immortality
• अमरता: Karta
• Type: Noun
• Root: अमरता
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• वृता: chosen/obtained
• Type: Verb
• Root: वृ
• Form: क्त (past passive participle), Feminine, Nominative, Singular

Speaker

युपर्ण उवाच

Characters & Entities

• युपर्ण (Yūparṇa)
• ब्रह्मन् (a Brahmin addressee)
• सावर्णि मनु (Sāvarṇi Manu)
• यवक्रीत (Yavakrīta)
• यवक्रीतपुत्र (son of Yavakrīta)
• सूर्य / सूर्यदेव (Sūrya, the Sun-god)
• पौलस्त्य (Paulastya lineage)
• पुलस्त्य (Pulastya)
• राक्षसराज रावण (Rāvaṇa, king of the Rākṣasas)
• देव / सुर (the gods)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse contrasts two kinds of power: (1) the Sun’s immense force that still remains within maryādā (a divinely sanctioned limit), and (2) the extraordinary power gained through tapas and boons. The ethical implication is that true order depends on restraint and respect for boundaries; power without moral restraint can become destructive.

What is happening in the narrative?

Yūparṇa points out that this particular direction/region is famed for momentous acts: Sāvarṇi Manu and the son of Yavakrīta established a boundary governing the Sun’s course, and in the same quarter Rāvaṇa performed severe austerities and received a boon from the gods (described as immortality/invulnerability).