Adhyaya 8

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३० “लोक हैं।) ऑपनआक्षाता बछ। अंक अष्टमो> ध्याय: व्यासजीका संहारको अवश्यम्भावी बताकर धृतराष्ट्रको समझाना वैशम्पायन उवाच विदुरस्य तु तद्‌ वाक्‍्यं निशम्य कुरुसत्तम: । पुत्रशोकाभिसंतप्त: पपात भुवि मूर्च्छित:

వైశంపాయనుడు చెప్పాడు—ఓ రాజా, విదురుని ఆ మాటలు విని కురువంశశ్రేష్ఠుడు ధృతరాష్ట్రుడు పుత్రశోకంతో తీవ్రంగా దగ్ధుడై, మూర్ఛించి భూమిపై కూలిపోయాడు.

Verse 2

त॑ तथा पतितं भूमौ नि:संज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवा: । कृष्णद्वैपायनश्रैव क्षत्ता च विदुरस्तथा

వైశంపాయనుడు పలికెను—అతడు అలా నేలపై పడిపోయి, అచేతనంగా ఉండటాన్ని చూసి అతని బంధువులు, అలాగే కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) మరియు క్షత్తా విదురుడును అక్కడ నిలిచి చూచిరి।

Verse 3

संजय: सुहृदश्चान्ये द्वा:स्था ये चास्य सम्मता: । जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्वन भारत

వైశంపాయనుడు పలికెను—సంజయుడు, ఇతర సుహృదులు, అతనికి నమ్మకమైన ద్వారస్థులు, ఓ భారతా, అక్కడ ఉండి; సుఖదమైన చల్లని నీటితోను, తాళవృంతాల పంకాలతోను అతనిని శాంతింపజేసిరి।

Verse 4

पस्पृशुश्च करैगात्रं वीजमानाश्न यत्नतः । अन्वासन्‌ सुचिरं काल धृतराष्ट्र तथागतम्‌

వైశంపాయనుడు పలికెను—స్త్రీలు చేతులతో అతని అవయవాలను మృదువుగా తాకుతూ, ఎంతో యత్నంతో పంకాలు ఊపుతూ; అక్కడికి వచ్చిన ధృతరాష్ట్రుని దీర్ఘకాలం సేవించిరి।

Verse 5

उन्हें इस प्रकार अचेत होकर भूमिपर गिरा देख सभी भाई-बन्धु

అనంతరం దీర్ఘకాలానంతరము మహీపతి ధృతరాష్ట్రుడు సంజ్ఞ పొందెను. పుత్రశోకముచే ముంచబడినవాడై అతడు చాలాకాలము విలపించెను।

Verse 6

धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुषेषु परिग्रहे । यतो मूलानि दुःखानि सम्भवन्ति मुहुर्मुहु:

అతడు పలికెను—ధిక్కారము ఈ మానవజన్మకు; మానవుల మధ్య పరిగ్రహము, ఆసక్తి బంధనములకు మరింత ధిక్కారము! ఎందుకంటే వాటినుండే దుఃఖముల మూలములు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుచున్నవి।

Verse 7

इस प्रकार श्रीमह्या भारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शोकका निवारणविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ

విదురుడు అన్నాడు—ఓ మహాబలవంతుడా! కుమారులు, ధనం, తన కులం-కుటుంబం మరియు బంధువులు నశించినప్పుడు విషం త్రాగినట్లూ అగ్నిలో నడిచినట్లూ అపారమైన దుఃఖం కలుగుతుంది.

Verse 8

येन दह्ान्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति । येनाभिभूत: पुरुषो मरणं बहु मन्यते

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—ఏ దుఃఖం వల్ల అవయవాలు దహించబడతాయో, ఏ దుఃఖం వల్ల వివేకం నశించిపోతుందో—ఆ దుఃఖం చేత అణచివేయబడిన మనిషి మరణాన్నే గొప్ప (మరియు వాంఛనీయం)గా భావిస్తాడు.

Verse 9

“उस दुःखसे सारा शरीर जलने लगता है, बुद्धि नष्ट हो जाती है और उस असहा शोकसे पीड़ित हुआ पुरुष जीनेकी अपेक्षा मर जाना अधिक अच्छा समझता है ।।

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—ఆ దుఃఖం వల్ల శరీరం అంతా మండిపోతుంది, వివేకం నశిస్తుంది; ఆ అసహ్య శోకంతో పీడితుడైన మనిషి జీవించడంకన్నా మరణమే మేలని భావిస్తాడు. భాగ్యవిపర్యయంతో ఈ విపత్తు—స్వజననాశం వల్ల పుట్టిన మహాదుఃఖం—నాపై పడింది; ప్రాణత్యాగం తప్ప దీనికి అంతం నాకు కనిపించడం లేదు.

Verse 10

तथैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम । इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मुवित्तमम्‌

ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! నేను అలాగే చేస్తాను—ఈ రోజే. అని బ్రహ్మవేత్త అయిన మహాత్ముడైన తన తండ్రి (వ్యాసుడు)తో చెప్పి, ధృతరాష్ట్రుడు ఘోర శోకంలో మునిగి స్థితప్రజ్ఞత కోల్పోయాడు. కుమారులనే తలచుకుంటూ ఆ వృద్ధ రాజు అక్కడ మౌనంగా కూర్చుండిపోయాడు.

Verse 11

धृतराष्ट्रो3भवन्मूढ: स शोक॑ परमं गतः । अभूच्च तूष्णी राजासौ ध्यायमानो महीपते

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—ఓ మహీపతీ! ధృతరాష్ట్రుడు పూర్తిగా మోహగ్రస్తుడై పరమ శోకంలో పడిపోయాడు. కుమారులనే తలచుకుంటూ ఆ వృద్ధ రాజు అక్కడ మౌనంగా కూర్చున్నాడు—వారి వినాశశోకంతో కలతచెంది.

Verse 12

तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा कृष्णद्वैपायन: प्रभु: । पुत्रशोकाभिसंतप्त॑ पुत्र वचनमब्रवीत्‌,उनकी बात सुनकर शक्तिशाली महात्मा श्रीकृष्ण-द्वैपायन व्यास पुत्रशोकसे संतप्त हुए अपने बेटेसे इस प्रकार बोले--

ఆ మాటలు విని పరాక్రమశాలి ప్రభువు కృష్ణద్వైపాయన వ్యాసుడు పుత్రశోకంతో దుఃఖితుడై తన కుమారునితో ఈ విధంగా పలికెను—

Verse 13

व्यास उवाच धृतराष्ट्र महाबाहो यत्‌ त्वां वक्ष्यामि तच्छूणु । श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशल:ः प्रभो

వ్యాసుడు పలికెను—మహాబాహు ధృతరాష్ట్రా! నేను చెప్పబోయేదాన్ని శ్రద్ధగా వినుము. ప్రభో! నీవు వేదశాస్త్రజ్ఞుడవు, మేధావివి, ధర్మార్థసాధనాలలో నిపుణుడవు.

Verse 14

न ते<स्त्यविदितं किंचिद्‌ वेदितव्यं परंतप । अनित्यतां हि मर्त्यानां विजानासि न संशय:

పరంతప నరేశా! తెలుసుకోవలసినదేదీ నీకు తెలియనిది కాదు. మానవజీవితపు అనిత్యతను నీవు నిశ్చయంగా తెలుసుకున్నావు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 15

अश्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति । जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि भारत

భారతనందనా! జీవలోకం అనిత్యము; సనాతన పరమపదమే నిత్యము. జీవితం మరణంతోనే ముగియునప్పుడు, దీనికై నీవెందుకు శోకించుచున్నావు?

Verse 16

प्रत्यक्ष तव राजेन्द्र वैरस्पास्य समुद्धव: । पुत्र ते कारणं कृत्वा कालयोगेन कारित:

రాజేంద్రా! ఈ వైరం పుట్టిన తీరు నీ కళ్లముందే ప్రత్యక్షమైంది. నీ కుమారుని కారణంగా చేసుకొని, కాలయోగం (విధి-సంయోగం) వలన ఇది జరిగెను.

Verse 17

राजेन्द्र! तुम्हारे पुत्रको निमित्त बनाकर कालकी प्रेरणासे इस वैरकी उत्पत्ति तो तुम्हारे सामने ही हुई थी ।।

రాజేంద్రా! నీ కుమారుని నిమిత్తంగా చేసుకొని, కాలప్రేరణతో ఈ వైరం నీ కళ్లముందే పుట్టింది. కురువంశ సంహారం అవశ్యంభావి అయినప్పుడు, ఓ నృపా, పరమగతిని పొందిన ఆ వీరులకై నీవెందుకు శోకిస్తున్నావు?

Verse 18

जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना । यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर,महाबाहु नरेश्वर! महात्मा विदुर इस भावी परिणामको जानते थे, इसीलिये इन्होंने सारी शक्ति लगाकर संधिके लिये प्रयत्न किया था

మహాబాహు నరేశ్వరా! మహాత్ముడు విదురుడు రాబోయే పరిణామాన్ని ముందే తెలిసికొన్నాడు; అందుకే సమాధానమూ శాంతియూ కలగాలని తన శక్తి మేరకు అన్ని ప్రయత్నాలు చేశాడు.

Verse 19

न च दैवकृतो मार्ग: शक्‍्यो भूतेन केनचित्‌ | घटतापि चिरं काल॑ नियन्तुमिति मे मति:

దైవం నిర్ణయించిన మార్గాన్ని ఏ జీవుడూ మార్చలేడు. ఎంతకాలం ప్రయత్నించినా దానిని ఆపడం గానీ మళ్లించడం గానీ సాధ్యం కాదు—ఇదే నా అభిప్రాయం.

Verse 20

मेरा तो ऐसा विश्वास है कि दीर्घ कालतक प्रयत्न करके भी कोई प्राणी दैवके विधानको रोक नहीं सकता ।।

నా దృఢ విశ్వాసం ఇదే—దీర్ఘకాలం ప్రయత్నించినా ఏ జీవుడూ దైవవిధానాన్ని అడ్డుకోలేడు. దేవతల కార్యమని నేను ప్రత్యక్షంగా నా చెవులతో విన్నదాన్ని ఇప్పుడు నీకు చెబుతున్నాను; దానివల్ల నీ మనస్సు స్థిరపడుగాక.

Verse 21

पुराहं त्वरितो यात: सभामैन्द्रीं जितक्लम: । अपश्यं तत्र च तदा समवेतान्‌ दिवौकस:

పూర్వకాలంలో ఒకసారి నేను వేగంగా ఇంద్రుని సభకు వెళ్లాను; అలసటను జయించినవాడనై ఉండటంతో నాకు శ్రమ కలగలేదు. అక్కడ ఆ సమయంలో ఇంద్రసభలో సమస్త దేవతలు సమవేతులై ఉన్నారని నేను చూశాను.

Verse 22

नारदप्रमुखाश्नापि सर्वे देवर्षयो5नघ । तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते

వ్యాసుడు పలికెను—హే నిర్దోషీ! నారదప్రధానులైన సమస్త దేవర్షులు కూడా అక్కడే సమాగమించారు. మరియు హే భూపతీ! అక్కడ నేను స్వయంగా భూదేవిని కూడా దర్శించితిని.

Verse 23

उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्‌

అప్పుడు ధాత్రి (రక్షకురాలు) సమాగతమైన దేవతల వద్దకు చేరి వారితో పలికెను.

Verse 24

यत्‌ कार्य मम युधष्माभिन्रह्मण: सदने तदा | प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम्‌

వ్యాసుడు పలికెను—హే మహాభాగులారా! ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణుని సదనంలో యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞ/అభ్యర్థనపై నాకు చేయుదమని ప్రతిజ్ఞ చేసిన కార్యాన్ని ఆలస్యం లేకుండా నిర్వహించుడి.

Verse 25

उस समय विश्वधारिणी पृथ्वीने वहाँ एकत्र हुए देवताओंके पास जाकर कहा --“'महाभाग देवताओ! आपलोगोंने उस दिन ब्रह्माजीकी सभामें मेरे जिस कार्यको सिद्ध करनेकी प्रतिज्ञा की थी, उसे शीघ्र पूर्ण कीजिये' ।।

ఆ సమయంలో విశ్వధారిణి భూదేవి అక్కడ సమాగమించిన దేవతల వద్దకు వెళ్లి పలికెను—“మహాభాగ దేవతలారా! బ్రహ్మసభలో ఆ దినం నా కార్యాన్ని సిద్ధం చేస్తామని మీరు చేసిన ప్రతిజ్ఞను శీఘ్రంగా నెరవేర్చండి.” ఆమె మాటలు విని, విష్ణులోకములోనూ నమస్కృతుడైన ఆ దేవుడు దేవసభలో భూమిని చూచి చిరునవ్వుతో పలికెను.

Verse 26

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठ: शतस्य वै | दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्य करिष्यति

ధృతరాష్ట్రుని కుమారులలో శతమందిలో జ్యేష్ఠుడు—దుర్యోధనుడని ఖ్యాతి పొందినవాడు—అతడే నీ కార్యాన్ని నిర్వహించును.

Verse 27

तं च प्राप्पय महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि । उसकी बात सुनकर विश्ववन्दित भगवान्‌ विष्णुने देवसभामें पृथ्वीकी ओर देखकर हँसते हुए कहा--'शुभे! धृतराष्ट्रके सौ पुत्रोंमें जो सबसे बड़ा और दुर्योधननामसे विख्यात है

ఆ రాజును పొందిన తరువాత నీవు నీ కార్యం సిద్ధించిందని భావిస్తావు. అతని కారణంగానే భూమిపాలకులు కురుక్షేత్రంలో సమాగమించారు—అక్కడ వ్యక్తిగత ఆశలు, విధి కలిసి సమస్త రాజ్యాలను ఒకే యుద్ధభూమికి లాగి, మహత్తర ధర్మఫలితాలకు రంగం సిద్ధం చేశాయి.

Verse 28

ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम्‌

అప్పుడు, ఓ దేవి! యుద్ధంలో ఆ భారము నశిస్తుంది—భూమి మోసిన అసహ్య బరువుకు అంతం, యుద్ధాన్ని అనివార్యం చేసిన శక్తుల సంహారంతో. వ్యాసుడు దీన్ని కేవలం విజయం కాదు, విధి నిర్దేశించిన కఠినమైన భారనివారణగా—నైతిక విషాదంతో కూడినదిగా—చూపుతాడు.

Verse 29

य एष ते सुतो राजन्‌ लोकसंहारकारणात्‌

వ్యాసుడు అన్నాడు—“ఓ రాజా! నీ ఈ కుమారుడు, లోకసంహారానికి కారణమగుటచేత—…”

Verse 30

कलेरंश: समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप । अमर्षी चपलश्चापि क्रोधनो दुष्प्रसाधन:

వ్యాసుడు అన్నాడు—ఓ నృపా! గాంధారీ గర్భంలో కలి యొక్క ఒక అంసం మూర్తిమంతమై జన్మించింది—అది అసహనశీలుడు, చంచలుడు, క్రోధి, అదుపుచేయుటకు దుర్లభుడు.

Verse 31

राजन! नरेश्वर! यह जो तुम्हारा पुत्र दुर्योधन था, वह सारे जगत्‌का संहार करनेके लिये कलिका मूर्तिमान्‌ अंश ही गान्धारीके पेटसे पैदा हुआ था। वह अमर्षशील, क्रोधी, चंचल और कूटनीतिसे काम लेनेवाला था ।।

వ్యాసుడు అన్నాడు—“ఓ రాజా, నరేశ్వరా! నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు, సమస్త లోకసంహారార్థం గాంధారీ గర్భం నుండి కలి యొక్క మూర్తిమంతమైన అంసంగా జన్మించాడు. అతడు అసహనశీలుడు, క్రోధి, చంచలుడు, కూటనీతితో కార్యసాధకుడు. దైవయోగముచేత అతని సోదరులూ అలాగే స్వభావంతో పుట్టారు; అతని మాతులుడు శకుని మరియు కర్ణుడు అతని పరమ మిత్రులయ్యారు.”

Verse 32

दैवयोगसे उसके भाई भी वैसे ही उत्पन्न हुए। मामा शकुनि और परम मित्र कर्ण भी उसी विचारके मिल गये ।।

దైవయోగముచేత అతని సోదరులూ అలాగే జన్మించారు. మేనమామ శకుని, పరమమిత్రుడు కర్ణుడూ అదే భావంతో వచ్చి కలిశారు. ఈ రాజులందరూ శత్రువుల వినాశార్థమే భూమిపై ఒకేసారి అవతరించారు. రాజు ఎట్లుంటాడో, అతని జనులు—బంధువులు, సేవకులు—అట్లే అవుతారు.

Verse 33

अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्‌ धार्मिको भवेत्‌ | स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्या: स्युर्नात्र संशय:

స్వామి ధార్మికుడైతే అధర్మమూ ధర్మమార్గం వైపు తిరుగుతుంది. స్వామి గుణదోషాలనే సేవకులు ధరించుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 34

दुष्ट राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप । एतमर्थ महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित्‌,महाबाहु नरेश्वर! दुष्ट राजाको पाकर तुम्हारे सभी पुत्र उसीके साथ नष्ट हो गये। इस बातको तत्त्ववेत्ता नारदजी जानते हैं

మహాబాహు నరేశ్వరా! దుష్ట రాజుని ఆశ్రయించి నీ కుమారులు అతనితో పాటు నశించారు. ఈ సత్యాన్ని తత్త్వవేత్త నారదుడు ఎరుగును.

Verse 35

आत्मापराधात्‌ पुत्रास्ते विनष्टा: पृथिवीपते । मा तान्‌ शोचस्व राजेन्द्र न हि शोके5स्ति कारणम्‌

పృథ్వీపతీ! నీ కుమారులు తమ స్వయంకృత అపరాధం వల్లనే నశించారు. రాజేంద్రా! వారి కోసం శోకించకు; శోకానికి తగిన కారణం లేదు.

Verse 36

नहि ते पाण्डवा: स्वल्पमपराध्यन्ति भारत । पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही

భారతా! పాండవులు నీకు స్వల్పమాత్రమూ అపరాధం చేయలేదు. నీ కుమారులే దురాత్ములు; వారి కర్మల వల్ల ఈ భూమి నాశనమైంది.

Verse 37

नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशय: । युधिष्टिरस्थ समितौ राजसूये निवेदितम्‌

భద్రము నీకు—ఇందులో సందేహమే లేదు; రాజసూయ యజ్ఞసమయంలో యుధిష్ఠిరుని సభలో నారదుడు ఇదివరకే ఈ విషయాన్ని నివేదించాడు.

Verse 38

पाण्डवा: कौरवा: सर्वे समासाद्य परस्परम्‌ । न भविष्यन्ति कौन्तेय यत्‌ ते कृत्यं तदाचर

హే కౌంతేయా, పాండవులూ కౌరవులూ అందరూ పరస్పరం ఎదురెదురుగా కలిసినప్పుడు వారు ఇక (మునుపటిలా) ఉండరు. కాబట్టి నీకు చేయవలసిన కర్తవ్యమేదో దానిని ఆచరించు.

Verse 39

राजन! तुम्हारा कल्याण हो। राजसूय यज्ञके समय देवर्षि नारदने राजा युधिष्ठिरकी सभामें नि:संदेह पहले ही यह बात बता दी थी कि कौरव और पाण्डव सभी आपसमें लड़कर नष्ट हो जायँगे; अतः कुन्तीनन्दन! तुम्हारे लिये जो आवश्यक कर्तव्य हो, उसे करो ।।

రాజా, నీకు కల్యాణం కలుగుగాక. రాజసూయ యజ్ఞసమయంలో దేవర్షి నారదుడు ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరుని సభలో—సందేహమే లేకుండా—ఇప్పటికే ఈ మాట చెప్పాడు: కౌరవులూ పాండవులూ అందరూ పరస్పరం యుద్ధం చేసి నశిస్తారని. కాబట్టి, హే కౌంతేయా, నీకు అవసరమైన కర్తవ్యమేదో దానిని చేయి. నారదుని వచనాలు విని ఆ సమయంలో పాండవులు శోకచింతలతో నిండిపోయారు. ప్రభూ, నీ శోకం తొలగిపోవాలని దేవతల ఈ సనాతనమైన గూఢరహస్యమంతా నేను నీకు తెలిపాను—నీ ప్రాణాలపై దయ చూపు; దైవవిధానాన్ని గ్రహించి పాండుపుత్రుల పట్ల నీ స్నేహం నిలిచియుండుగాక.

Verse 40

कथं ते शोकनाश: स्यात्‌ प्राणेषु च दया प्रभो । स्नेहश्न पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम्‌

ప్రభూ, నీ శోకం ఎలా నశించును? నీ ప్రాణాల పట్ల దయ ఎలా కలుగును? అలాగే దైవకృతమైన విధానాన్ని తెలిసికొని పాండుపుత్రుల పట్ల నీ స్నేహం ఎలా నిలిచియుండును?

Verse 41

एष चार्थों महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः । कथितो धर्मराजस्य राजसूये क्रतूत्तमे,महाबाहो! यह बात मैंने बहुत पहले ही सुन रखी थी और क्रतुश्रेष्ठ राजसूयमें धर्मराज युधिष्ठिरको बता भी दी थी

హే మహాబాహో, ఈ విషయాన్ని నేను చాలా ముందే విన్నాను; అలాగే క్రతుశ్రేష్ఠమైన రాజసూయంలో ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరునికి కూడా చెప్పాను.

Verse 42

यतितं धर्मपुत्रेण मया गुहे निवेदिते । अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम्‌

వ్యాసుడు అన్నాడు—ధర్మపుత్రుడు సంధి కోసం ఎంతో ప్రయత్నించాడు; నేనూ ఆ ప్రతిపాదనను రహస్యంగా తెలియజేశాను. అయినా కౌరవులు సమాధానపడలేదు; ఈ విషయంలో దైవమే మరింత బలవంతమైంది.

Verse 43

मेरे द्वारा उस गुप्त रहस्यके बता दिये जानेपर धर्मपुत्र युधिष्ठिरने बहुत प्रयत्न किया कि कौरवोंमें परस्पर कलह न हो; परंतु दैवका विधान बड़ा प्रबल होता है ।।

వ్యాసుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, విధి యొక్క ఆజ్ఞ ఏ విధంగానూ అతిక్రమించలేనిది. స్థావరమైనా జంగమమైనా—ఏ ప్రాణీ కృతాంతుడి (మరణం), అంటే దైవం లేదా కాలం యొక్క నియమాన్ని దాటలేడు. అందుచేత ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు కౌరవుల మధ్య కలహం రాకుండా ఎంతో ప్రయత్నించినా, ప్రబలమైన దైవవిధానమే పైచేయి అయింది.

Verse 44

भवान्‌ धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठक्ष भारत । मुहाते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च

వ్యాసుడు అన్నాడు—ఓ భారతా, నీవు ధర్మనిష్ఠుడవు, బుద్ధిలో శ్రేష్ఠుడవు. ప్రాణుల గతి-ఆగతి, వారి పోవడం-రాకపోవడం అనే రహస్యాన్ని కూడా నీవు ఎరుగుదువు; అయినా భరతనందనా, మోహానికి ఎందుకు లోనవుతున్నావు?

Verse 45

त्वां तु शोकेन संतप्तं मुहामान मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत्‌

కాని నీవు శోకంతో దగ్ధమై, మళ్లీ మళ్లీ మోహంలో పడిపోతున్నావని రాజు యుధిష్ఠిరుడు తెలుసుకుంటే, ఆయన తన ప్రాణాలనైనా విడిచివేస్తాడు.

Verse 46

तुम्हें बारंबार शोकसे संतप्त और मोहित होते जानकर राजा युधिष्छिर अपने प्राणोंका भी परित्याग कर देंगे |। कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि । स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति

నీవు మళ్లీ మళ్లీ శోకంతో దగ్ధమై మోహంలో పడిపోతున్నావని తెలిసితే రాజు యుధిష్ఠిరుడు తన ప్రాణాలనైనా విడిచివేస్తాడు. ఓ రాజేంద్రా, ఆ వీరుడు నిత్యం కరుణామయుడు—పశు పక్ష్యాది తిర్యగ్యోనిలో పుట్టిన జీవుల పట్ల కూడా; అలాంటివాడు నీపై కరుణ చూపక ఎలా ఉంటాడు?

Verse 47

मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनात्‌ । पाण्डवानां च कारुण्यात्‌ प्राणान्‌ धारय भारत

కాబట్టి, ఓ భారతా! నా ఆజ్ఞను అనుసరించి, విధాత యొక్క విధానం తిరగదని తెలుసుకొని, పాండవులపై కరుణతో నీవు ప్రాణాలను నిలుపుకొనుము.

Verse 48

एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति । धर्मार्थ: सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात्‌

తాతా! ఈ విధంగా నీవు ప్రవర్తిస్తే లోకంలో నీ కీర్తి పెరుగుతుంది. నీకు ధర్మార్థముల మహాసిద్ధి కలుగుతుంది; దీర్ఘకాలం చేసిన తపస్సు ఫలమును కూడా పొందుదువు.

Verse 49

पुत्रशोक॑ समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा । प्रज्ञाम्भसा महा भाग निर्वापय सदा सदा,महाभाग! प्रज्वलित आगके समान जो तुम्हें यह पुत्रशोक प्राप्त हुआ है, इसे विचाररूपी जलके द्वारा सदाके लिये बुझा दो

మహాభాగా! జ్వలించే అగ్నివలె నీలో ఉద్భవించిన ఈ పుత్రశోకాన్ని, ప్రజ్ఞారూప జలంతో మళ్లీ మళ్లీ ఆర్పి శాశ్వతంగా శాంతింపజేయుము.

Verse 50

वैशग्पायन उवाच तच्छुत्वा तस्य वचन व्यासस्यामिततेजस: । मुहूर्त समनुध्यायन्‌ धृतराष्ट्रो5भ्यभाषत

వైశంపాయనుడు పలికెను—రాజా! అపార తేజస్సుగల వ్యాసుని వాక్యములు విని, ధృతరాష్ట్రుడు కొంతసేపు ఆలోచనలో మునిగి; ఆపై ఈ విధంగా పలికెను.

Verse 51

महता शोकजालेन प्रणुन्नो$स्मि द्विजोत्तम । नात्मानमवबुध्यामि मुहामानो मुहुर्मुहु:

ద్విజోత్తమా! మహాశోకజాలము నన్ను అన్ని వైపులా బిగించి నెట్టివేస్తోంది. నేను నన్నే స్పష్టంగా గ్రహించలేకపోతున్నాను; మళ్లీ మళ్లీ మోహమూ మూర్ఛయూ నన్ను కమ్మేస్తున్నాయి.

Verse 52

इदं तु वचन श्रुत्वा तव देवनियोगजम्‌ । धारयिष्याम्यहं प्राणान्‌ घटिष्ये न तु शोचितुम्‌

మీ మాటలు విని—జరిగిందంతా దేవనియోగం వల్లనే అని తెలిసి—నేను ప్రాణాలను ధైర్యంగా నిలుపుకుంటాను; అలాగే యథాశక్తి శోకంలో పడకుండ ఉండేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.

Verse 53

एतच्छुत्वा तु वचनं व्यास: सत्यवतीसुत: । धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत,राजेन्द्र! धृतराष्ट्रका यह वचन सुनकर सत्यवतीनन्दन व्यास वहीं अन्तर्धान हो गये

రాజేంద్రా! ధృతరాష్ట్రుని ఈ మాటలు విని సత్యవతీ సుతుడు వ్యాసుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 226

कार्यार्थमुपसम्प्राप्ता देवतानां समीपत: । अनघ! वहाँ नारद आदि समस्त देवर्षि भी उपस्थित थे। पृथ्वीनाथ! मैंने वहीं इस पृथ्वीको भी देखा, जो किसी कार्यके लिये देवताओंके पास गयी थी

అనఘా! ఒక కార్యసాధనార్థం ఆమె దేవతల సమీపానికి వచ్చింది. అక్కడ నారదుడు మొదలైన సమస్త దేవర్షులు కూడా హాజరై ఉన్నారు. భూపాలా! నేను అక్కడే భూదేవిని కూడా చూశాను—ఆమె కూడా ఒక ప్రయోజనసిద్ధి కోసం దేవతల వద్దకు వెళ్లింది.

Verse 273

अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढै: शस्त्रै: प्रहारिण: । “उसके लिये सारे भूपाल कुरुक्षेत्रमें एकत्र होंगे और सुदृढ़ शस्त्रोंद्वारा परस्पर प्रहार करके एक-दूसरेका वध कर डालेंगे

దృఢమైన శస్త్రాలతో ప్రహారం చేసే వారు పరస్పరం ఒకరినొకరు కొట్టి, ఒకరినొకరు సంహరిస్తారు.

Verse 283

गच्छ शीघ्र स्वकं स्थानं लोकान्‌ धारय शोभने । “देवि! इस प्रकार उस युद्धमें तेरे भारका नाश हो जायगा। शोभने! अब तू शीघ्र अपने स्थानपर जा और समस्त लोकोंको पूर्ववत्‌ धारण कर”

దేవి! ఈ విధంగా ఆ యుద్ధంలో నీ భారము తేలికపడుతుంది. శోభనే! ఇప్పుడు నీవు త్వరగా నీ స్థానానికి వెళ్లి, సమస్త లోకాలను పూర్వవలే ధారించు.