Mahabharata — Stree Parva, Shloka 32

स्त्रीपर्व १: धृतराष्ट्रशोकः संजयाश्वासनं च

Strī Parva 1: Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Saṃjaya’s Consolation

Devanagari script

“वह सदा युद्धकी ही इच्छा रखता था; इसलिये उसने कभी किसी धर्मका आदरपूर्वक अनुष्ठान नहीं किया। वह मन्दबुद्धि और अहंकारी था; अतः नित्य युद्ध-युद्ध ही चिल्लाया करता था। उसके हृदयमें क्रूरता भरी थी। वह सदा अमर्षमें भरा रहनेवाला, पराक्रमी और असंतोषी था (इसीलिये उसकी दुर्गति हुई है) ।।

Transliteration

vaiśaṃpāyana uvāca | sa sadā yuddhasyaiva icchāṃ rakṣati sma; tasmāt sa kadācana dharmasya ādara-pūrvakam anuṣṭhānaṃ na cakāra | sa manda-buddhiḥ ahaṅkārī ca āsīt; ataḥ sa nityaṃ “yuddhaṃ yuddham” iti krośati sma | tasya hṛdaye krūratā pūrṇā āsīt | sa sadā amarṣeṇa pūrṇaḥ, parākramī, asaṃtuṣṭaś ca āsīt (tasmād asya durgatiḥ) || śrutavān asi medhāvī satyavāṃś caiva nityadā | na muhyanti īdṛśāḥ santaḥ buddhimanto bhavādṛśāḥ ||

Translation

వైశంపాయనుడు పలికెను—అతడు ఎల్లప్పుడూ యుద్ధమే కోరేవాడు; అందుచేత ధర్మాన్ని గౌరవించి ఏ ధర్మకర్మనూ చేయలేదు. మాంద్యబుద్ధి, అహంకారంతో నిత్యం “యుద్ధం, యుద్ధం” అని అరచేవాడు. అతని హృదయం క్రూరతతో నిండింది. సదా అమర్షంతో ఉప్పొంగుతూ, పరాక్రమవంతుడైయుండి కూడా అసంతృప్తుడిగానే ఉండెను—అందువల్లనే అతనికి దుర్గతి కలిగింది. అయితే మీరు శాస్త్రవేత్త, మేధావి, నిత్యము సత్యనిష్ఠుడు; మీలాంటి జ్ఞానులు, సజ్జనులు మోహానికి లోబడరు.

Word by Word

• श्रुतवान्: learned (one who has heard/learned the scriptures)
• श्रुतवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: श्रुतवत् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• असि: you are
• असि: Karta
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: Present, 2, Singular, Parasmaipada

• मेधावी: intelligent, wise
• मेधावी: Karta
• Type: Adjective
• Root: मेधाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सत्यवान्: truthful
• सत्यवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: सत्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एव: indeed, certainly
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• नित्यदा: always
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यदा

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• मुह्यन्ति: are deluded, become confused
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु)
• Form: Present, 3, Plural, Parasmaipada

• ईदृशाः: such (people)
• ईदृशाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• सन्तः: good people, virtuous persons
• सन्तः: Karta
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• बुद्धिमन्तः: intelligent (people)
• बुद्धिमन्तः: Karta
• Type: Adjective
• Root: बुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• भवादृशाः: like you (persons of your kind)
• भवादृशाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: भवादृश (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

Speaker

वैशमग्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana

Educational Q&A

What is the core teaching?

A life driven solely by the craving for conflict—marked by arrogance, cruelty, and chronic dissatisfaction—erodes dharma and culminates in ruin; by contrast, the learned and truth-committed are not easily swept away by delusion.

What is happening in the narrative?

Vaiśaṃpāyana characterizes a war-obsessed person whose neglect of dharma and inner vices lead to a bad end, and then addresses the listener as a learned, wise, truth-oriented person who should not succumb to मोह (bewilderment).