Shloka 12
Book 12, Chapter 93 — Vāmadeva’s Counsel to King Vasumanā on Dharmic Kingship (धर्मप्रधान-राजधर्मोपदेशः)
Devanagari script
न पूर्णोडस्मीति मन्येत धर्मत: कामतो<र्थत: । बुद्धितो मित्रतश्नापि सततं वसुधाधिप:,राजाको चाहिये कि वह सदा धर्म, अर्थ, काम, बुद्धि और मित्रोंसे सम्पन्न होनेपर भी कभी अपनेको पूर्ण न माने--सदा उन सबके संग्रहको बढ़ानेकी ही चेष्टा करे
Transliteration
na pūrṇo ’smi iti manyeta dharmataḥ kāmato ’rthataḥ | buddhito mitrataś cāpi satataṃ vasudhādhipaḥ ||
Translation
వామదేవుడు పలికెను—భూమిపతి అయిన రాజు ధర్మం, అర్థం, కామం, సద్బుద్ధి, స్నేహితమిత్రులు—ఇవన్నీ ఉన్నప్పటికీ ‘నేను సంపూర్ణుడను’ అని ఎప్పుడూ అనుకోకూడదు. ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండి వీటిని మరింత సమీకరించి బలపరచుటకు ప్రయత్నించాలి; ఎందుకంటే రాజధర్మంలో ఆత్మతృప్తియే పతనానికి ద్వారం అవుతుంది।
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
पूर्णःcomplete, fully accomplished
पूर्णः:
Karta
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
उदास्मिI am (raised/up), I exist as
उदास्मि:
TypeVerb
Rootउद् + अस्
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
मन्येतshould think/consider
मन्येत:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
FormOptative, 3rd, Singular, Atmanepada
धर्मतःfrom the standpoint of dharma; in terms of righteousness
धर्मतः:
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Ablative, Singular, Ablative in -tas (धर्मतः) used adverbially
कामतःin terms of desire/pleasure
कामतः:
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Ablative, Singular, Ablative in -tas used adverbially
अर्थतःin terms of wealth/purpose
अर्थतः:
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Ablative, Singular, Ablative in -tas used adverbially
बुद्धितःin terms of intellect/understanding
बुद्धितः:
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Ablative, Singular, Ablative in -tas used adverbially
मित्रतःin terms of friends/allies
मित्रतः:
TypeNoun
Rootमित्र
FormNeuter, Ablative, Singular, Ablative in -tas used adverbially
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सततम्always, continually
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत
वसुधाधिपःlord of the earth; king
वसुधाधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootवसुधा + अधिप
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वामदेव उवाच
Characters & Entities
V
VāmadevaV
vasudhādhipa (the king)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes