Shloka 6
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
यानि ग्राम्याणि भोज्यानि ग्रामिकस्तान्युपाश्रियात् । दशपस्तेन भर्तव्यस्तेनापि द्विगुणाधिप:,गाँवोंमें जो आय अथवा उपज हो, वह सब गाँवका अधिपति अपने ही पास रखे (तथा उसमेंसे नियत अंशका वेतनके रूपमें उपभोग करे)। उसीमेंसे नियत वेतन देकर उसे दस गाँवोंके अधिपतिका भी भरण-पोषण करना चाहिये, इसी तरह दस गाँवके अधिपतिको भी बीस गाँवोंके पालकका भरण-पोषण करना उचित है
yāni grāmyāṇi bhojyāni grāmikas tāny upāśriyāt | daśapas tena bhartavyas tenāpi dviguṇādhipaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—గ్రామములో కలుగు భోగ్య ఆదాయం, పంట-ఉపజ మొదలైనవన్నీ గ్రామాధిపతి తన అధీనములో ఉంచి నిర్వహించవలెను; అందులోనుండి నిర్ణీత భాగమును వేతనముగా స్వీకరించవలెను. అదే ఆదాయములోనుండి పది గ్రామముల అధిపతికి నియత వేతనం ఇచ్చి పోషించవలెను; అలాగే పది గ్రామముల అధిపతి కూడా తగిన వేతనమిచ్చి ఇరవై గ్రామముల అధిపతిని పోషించవలెను.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A graded administrative structure should be funded from local revenues with fixed, regulated remuneration: the village head manages village produce and supports higher officials (ten-village and twenty-village overseers) through stipulated shares, ensuring orderly governance and accountability.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma outlines a practical model of rural administration, describing how village produce/revenue is handled and how successive tiers of officials are maintained through assigned wages.