Shloka 20
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
प्रद्धिष्टस्य कुत: श्रेयो नाप्रियो लभते फलम् | वत्सौपम्येन दोग्धव्यं राष्ट्रमक्षीणबुद्धिना,जिससे सब लोग द्वेष करते हों, उसका कल्याण कैसे हो सकता है? जो प्रजावर्गका प्रिय नहीं होता, उसे कोई लाभ नहीं मिलता। जिसकी बुद्धि नष्ट नहीं हुई है, उस राजाको चाहिये कि वह गायसे बछड़ेकी तरह राष्ट्रसे धीरे-धीरे अपने उदरकी पूर्ति करे
praddhiṣṭasya kutaḥ śreyo nāpriyo labhate phalam | vatsaupamyena dogdhavyaṃ rāṣṭram akṣīṇabuddhinā ||
అందరూ ద్వేషించే వాడికి క్షేమం ఎలా కలుగుతుంది? ప్రజలకు ప్రియుడు కాని రాజుకు నిజమైన ఫలం దక్కదు. కాబట్టి బుద్ధి క్షీణించని రాజు, దూడ ఆవు పాలను మెల్లగా తాగే విధంగా, రాజ్యంనుంచి తన జీవనోపాధిని మృదువుగా, క్రమంగా పొందాలి—రాష్ట్రానికి హాని కలగకుండా, ప్రజల అనురాగం నిలిచేలా.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must remain प्रिय (dear) to the people and govern for their welfare; extracting wealth harshly breeds hatred and destroys prosperity. Revenue should be taken moderately and gradually, like a calf drawing milk—enough for sustenance without injuring the source.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira on statecraft: an unpopular ruler cannot achieve śreyas, and prudent governance requires gentle, sustainable collection of resources from the realm.