Shloka 20
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
Devanagari script
चरान्मन्त्रं च कोशं च दण्डं चैव विशेषत: । अनुतिषछेत् स्वयं राजा सर्व ह्वात्र प्रतेष्ठितम्,गुप्तचरोंसे मिलने, गुप्त सलाह करने, खजानेकी जाँच-पड़ताल करने तथा विशेषत: अपराधियोंको दण्ड देनेका कार्य राजा स्वयं करे; क्योंकि इन्हींपर सारा राज्य प्रतिष्ठित है
Translation
గూఢచారులతో భేటీ కావడం, రహస్యంగా మంత్రణ చేయడం, ఖజానాను పరిశీలించడం, ముఖ్యంగా దండనీతిని అమలు చేయడం—ఇవి అన్నీ రాజు స్వయంగా నిర్వహించాలి; ఎందుకంటే వీటిపైనే రాజ్యం స్థిరంగా నిలిచి ఉంటుంది।
Word by Word
चरान्spies
चरान्:
Karma
TypeNoun
Rootचर (प्रातिपदिक: ‘चर’ = गुप्तचर)
FormMasculine, Accusative, Plural
मन्त्रंcounsel/secret counsel
मन्त्रं:
Karma
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
कोशंtreasury
कोशं:
Karma
TypeNoun
Rootकोश
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
दण्डंpunishment/rod of governance
दण्डं:
Karma
TypeNoun
Rootदण्ड
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
विशेषतःespecially
विशेषतः:
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः
अनुतिष्ठेत्should carry out/should undertake
अनुतिष्ठेत्:
TypeVerb
Rootअनु-स्था (धातु: √स्था)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
स्वयम्personally
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वम्all (this)
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
ह्यत्रfor here/indeed in this matter
ह्यत्र:
TypeIndeclinable
Rootहि + अत्र
प्रतिष्ठितम्is founded/established (upon)
प्रतिष्ठितम्:
TypeAdjective
Rootप्रति-स्था (धातु: √स्था) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
Speaker
भीष्म उवाच
Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes