Shloka 14
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
शणं सर्जरसं धान्यमायुधानि शरांस्तथा । चर्म स्नायुं तथा वेत्रं मुजजबल्वजबन्धनान्,काठ, लोहा, धानकी भूसी, कोयला, बाँस, लकड़ी, सींग, हड्डी, मज्जा, तेल, घी, चरबी, शहद, औषधसमूह, सन, राल, धान्य, अस्त्र-शस्त्र, बाण, चमड़ा, ताँत, बेंत तथा मूँज और बल्वजकी रस्सी आदि सामग्रियोंका संग्रह रखे
bhīṣma uvāca | śaṇaṁ sarjarasaṁ dhānyam āyudhāni śarāṁs tathā | carma snāyuṁ tathā vetraṁ muñjabalvajabandhanān ||
భీష్ముడు అన్నాడు— అతడు అవసరమైన సామగ్రిని సమృద్ధిగా నిల్వ ఉంచాలి—అవిసె (ఫ్లాక్స్) మరియు రాలము, ధాన్యము మరియు జీవనోపయోగ పదార్థాలు; ఆయుధాలు మరియు బాణాలు; చర్మము, నాడులు (స్నాయువు) మరియు వెదురు; అలాగే ముంజా, బల్వజ గడ్డి తాళ్లులు. ఇలాంటి ముందస్తు సిద్ధతే రాజ్యవ్యవస్థను, రక్షణను నిలబెడుతుంది; ప్రమాదం లేదా అవసరం వచ్చినప్పుడు భయం వల్ల గాని అన్యాయం వల్ల గాని కర్తవ్యభ్రంశం కలగదు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that responsible leadership and household/state management require foresight: maintaining stores of provisions, materials, and defensive equipment so that one can fulfill protective duties (dharma) steadily, without resorting to unjust measures in times of crisis.
In the Shanti Parva’s instruction on conduct and governance, Bhishma enumerates practical items to be kept in reserve—fibres, resin, grain, weapons, and binding materials—framing preparedness as part of righteous administration and protection.