Shloka 16

Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)

Devanagari script

वायसं तु विनिर्भिन्न दृष्टया बाणेन पञ्जरे | पूर्वह्नि ब्राह्मणो वाक्‍्यं क्षेमदर्शिनमब्रवीत्‌

Transliteration

vāyasaṃ tu vinirbhinnaṃ dṛṣṭyā bāṇena pañjare | pūrvāhṇi brāhmaṇo vākyaṃ kṣemadarśinam abravīt |

Translation

భీష్ముడు పలికెను—పంజరంలో బంధింపబడిన కాకి, కేవలం చూపుతో లక్ష్యంచేసిన బాణంతో ఛేదింపబడింది. పూర్వాహ్నంలో ఒక బ్రాహ్మణుడు సమస్తుల క్షేమాభయాలను కోరువానిని ఉద్దేశించి మాటలాడెను.

Word by Word

• वायसम्: crow
• वायसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वायस
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• तु: but/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• विनिर्भिन्नम्: pierced through, split open
• Type: Adjective
• Root: वि-निर्भिद्
• Form: Masculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)

• दृष्ट्या: by (his) sight/gaze
• दृष्ट्या: Karana
• Type: Noun
• Root: दृष्टि
• Form: Feminine, Instrumental, Singular

• बाणेन: with an arrow
• बाणेन: Karana
• Type: Noun
• Root: बाण
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• पञ्जरे: in the cage
• पञ्जरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पञ्जर
• Form: Neuter, Locative, Singular

• पूर्वह्नि: in the forenoon
• पूर्वह्नि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पूर्वाह्न
• Form: Masculine, Locative, Singular

• ब्राह्मणः: the Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वाक्य
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• क्षेमदर्शिनम्: one who sees what is good/safe; well-wisher
• क्षेमदर्शिनम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: क्षेमदर्शिन्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अब्रवीत्: said/spoke
• Type: Verb
• Root: ब्रू
• Form: Imperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Brāhmaṇa
• crow (vāyasa)
• arrow (bāṇa)
• cage (pañjara)
• kṣemadarśin (a well-wisher/guardian figure)