Shloka 44
आपद्धर्मे वैश्यवृत्तिः, विक्रय-निषेधाः, तथा ब्रह्म-क्षत्र-सम्बन्धः
Emergency Livelihood, Prohibited Trade, and Brahman–Kshatra Regulation
कुन्तीनन्दन! जैसे काठका हाथी, चमड़ेका हिरन, हिजड़ा मनुष्य, ऊसर खेत तथा वर्षा न करनेवाला बादल--ये सब के सब व्यर्थ हैं, उसी प्रकार अपढ़ ब्राह्मण तथा रक्षा न करनेवाला राजा भी सर्वथा निरर्थक हैं ।। नित्यं यस्तु सतो रक्षेदसतश्न निवर्तयेत् । स एव राजा कर्तव्यस्तेन सर्वमिदं धृतम्
kuntīnandana! yathā kāṣṭhako hastī, carmakṛto hariṇaḥ, ṣaṇḍho manuṣyaḥ, ūṣaraṃ kṣetram tathā vṛṣṭim akurvan meghaḥ—ete sarve vyarthāḥ; tathāvidha eva apāṭhito brāhmaṇaḥ arakṣitā ca rājā sarvathā nirarthakau. nityaṃ yas tu sataḥ rakṣed asataś ca nivartayet | sa eva rājā kartavyas tena sarvam idaṃ dhṛtam ||
భీష్ముడు పలికెను—కుంతీనందనా! చెక్కతో చేసిన ఏనుగు, చర్మంతో చేసిన జింక, గృహస్థాశ్రమపు సాధారణ ప్రయోజనాలను నెరవేర్చలేని నపుంసకుడు, ఉప్పు పడి పాడైన బీడు పొలం, వర్షించని మేఘము—ఇవన్నీ వ్యర్థమే; అలాగే విద్యలేని బ్రాహ్మణుడు మరియు రక్షణ చేయని రాజు కూడా సర్వథా నిరర్థకులు. ఎవడు నిత్యం సజ్జనులను కాపాడి, దుష్టులను దండించి దుష్కర్మాల నుండి నిలువరించునో—అతడే రాజుగా నియమింపబడవలెను; అతని ద్వారానే ఈ సమస్త జగత్తు నిలిచి ఉంటుంది.
भीष्म उवाच